వర్షాలు కరువు.. పంటలు ఎండుముఖం.. తెలంగాణలో నీటి కోసం రాజకీయ పోరు!

ప్రతిపక్షం, సెప్టెంబర్ 08, హైదరాబాద్‌: తెలంగాణలో వానాకాలం సాగు ఊపందుకున్న వేళ వర్షాభావ పరిస్థితులు రైతులను ఆందోళనకు గురిచేస్తున్నాయి. సాధారణంగా ఈ సమయానికి విస్తారంగా వర్షాలు కురిసి చెరువులు, కుంటలు, వాగులు నిండడంతో పాటు ప్రాజెక్టులకు భారీగా నీరు చేరాల్సి ఉంటుంది. అయితే ఈసారి రాష్ట్రంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఆశించిన స్థాయిలో వర్షాలు లేకపోవడంతో రైతులు పంటలను కాపాడుకునేందుకు తీవ్రంగా శ్రమిస్తున్నారు. రాష్ట్ర సగటు వర్షపాతం ఒక లెక్కగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ.. మండలం, గ్రామం స్థాయిలో పరిస్థితులు మరింత తీవ్రంగా ఉన్న ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. కొన్ని మండలాల్లో సాధారణ వర్షపాతంతో పోలిస్తే 60 శాతం వరకు లోటు నమోదైన పరిస్థితి రైతుల్లో ఆందోళన పెంచుతోంది.

తెలంగాణ వ్యవసాయం ఇప్పటికీ ప్రధానంగా వర్షాలపైనే ఆధారపడి ఉంది. నైరుతి రుతుపవనాల ద్వారా వచ్చే వర్షాలు సమృద్ధిగా కురిస్తేనే భూమిలో తేమ పెరుగుతుంది. చెరువులు, కుంటలు నిండుతాయి. వాగులు, వంకల్లో నీటి ప్రవాహం పెరుగుతుంది. భూగర్భ జలాలు వృద్ధి చెందుతాయి. బోర్లలో నీటి మట్టాలు మెరుగుపడతాయి. ప్రాజెక్టులకు నీరు చేరితే కాలువల ద్వారా ఆయకట్టుకు నీటిని అందించే అవకాశం ఉంటుంది. ఈ మొత్తం వ్యవస్థలో ఏ ఒక్క దశలో లోటు ఏర్పడినా దాని ప్రభావం చివరికి రైతు పొలంపైనే పడుతుంది.

కొన్ని ప్రాంతాల్లో చినుకు కోసం ఎదురుచూపులు

ఈసారి రాష్ట్రంలో వర్షపాతం ఒకే విధంగా లేకపోవడం మరో సమస్యగా మారింది. కొన్ని ప్రాంతాల్లో భారీ వర్షాలు కురుస్తుండగా.. మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో సాధారణం కంటే చాలా తక్కువ వర్షాలు పడుతున్నాయి. కొన్ని చోట్ల వాన జాడే లేకపోవడంతో ఇప్పటికే సాగు చేసిన పంటలు ఎండిపోయే పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది. పంటలకు అవసరమైన సమయంలో వర్షం అందకపోవడంతో నేలలో తేమ తగ్గుతోంది. దీంతో రైతులు పంటలను కాపాడుకునేందుకు ప్రత్యామ్నాయ నీటి వనరులపై ఆధారపడాల్సి వస్తోంది.

వర్షం తగ్గిన వెంటనే దాని ప్రభావం ఒక్కరోజులో కనిపించదు. మొదట నేలలోని తేమ తగ్గుతుంది. ఆ తర్వాత చెరువులు, కుంటల్లోకి వచ్చే నీటి ప్రవాహం తగ్గుతుంది. చెరువులు నిండకపోవడంతో భూగర్భ జలాల పునఃభరణ తగ్గుతుంది. బోర్లలో నీటి మట్టాలు పడిపోతే రైతులు నీటి కోసం ప్రాజెక్టులు, కాలువలు, ఇతర వనరుల వైపు చూడాల్సి వస్తుంది. ఈ క్రమంలో విద్యుత్‌ వినియోగం, సాగు ఖర్చులు కూడా పెరుగుతాయి.

ప్రాజెక్టులో నీరు ఉంటే సరిపోతుందా?

తెలంగాణలో నీటి పరిస్థితిపై చర్చ జరుగుతున్నప్పుడు అసలు ప్రశ్న ఇదే. ప్రాజెక్టులో నీరు ఎంత ఉంది? అనేది ఒక లెక్క అయితే.. ఆ నీరు రైతు పొలానికి ఎంత చేరింది? అనేది మరో కీలకమైన లెక్క.

ప్రాజెక్టుల్లో నీటి నిల్వలు ఉన్నప్పటికీ కాలువల ద్వారా చివరి ఆయకట్టు వరకు నీరు చేరకపోతే ఆ నీరు రైతుకు ప్రత్యక్ష ప్రయోజనం ఇవ్వదు. వర్షాలు తక్కువగా ఉన్న సమయంలో ఈ అంశం మరింత కీలకంగా మారుతుంది. బోర్లు ఎండిపోతే ప్రాజెక్టుల నుంచి వచ్చే నీరే రైతులకు ప్రధాన ఆధారంగా మారుతుంది. కాలువల ద్వారా నీరు సకాలంలో అందితే పంటలను కాపాడుకునే అవకాశం ఉంటుంది. లేదంటే పెట్టుబడి పెట్టి సాగు చేసిన పంట కళ్లముందే ఎండిపోయే ప్రమాదం ఉంటుంది.

ఒక్క పంట దెబ్బతింటే.. రైతుపై రెట్టింపు భారం

వర్షాభావం ప్రభావం కేవలం పంట దిగుబడిపైనే ఉండదు. రైతు పెట్టుబడిపైనా తీవ్ర ప్రభావం పడుతుంది. విత్తనాలు కొనాలి. ఎరువులు వేయాలి. పురుగుమందులు, ఇతర మందులు కొనాలి. కూలీలకు చెల్లించాలి. నీటి కోసం బోరు నడపాల్సి వస్తే విద్యుత్‌, ఇతర ఖర్చులు పెరుగుతాయి. ఇంత చేసిన తర్వాత వర్షం లేక పంట దెబ్బతింటే రైతు పెట్టిన పెట్టుబడి మొత్తం ప్రమాదంలో పడుతుంది.

ఒకసారి పంట పూర్తిగా ఎండిపోతే తిరిగి విత్తనాలు కొనుగోలు చేసి మరోసారి సాగు చేయాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. రెండోసారి కూడా వర్షం సహకరించకపోతే రైతుపై అప్పుల భారం మరింత పెరుగుతుంది. అందుకే రైతుకు వర్షాభావం అంటే కేవలం వాన పడకపోవడం కాదు.. అది పెట్టుబడి, ఆదాయం, అప్పు, కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితి అన్నింటిపైనా ప్రభావం చూపించే సమస్య.

నీటిపై మొదలైన రాజకీయ రచ్చ

ఇదే సమయంలో రాష్ట్రంలో నీటి అంశం రాజకీయ రంగు పులుముకుంటోంది. ప్రాజెక్టులు ఎవరి హయాంలో నిర్మించబడ్డాయి? ఎవరి పాలనలో ఎంత నీటిని వినియోగించారు? ఏ ప్రభుత్వం రైతులకు ఎక్కువ నీటిని అందించింది? ప్రస్తుత ప్రభుత్వం ఏం చేస్తోంది? వంటి ప్రశ్నలపై అధికార, ప్రతిపక్షాల మధ్య మాటల యుద్ధం కొనసాగుతోంది.

రాజకీయ పార్టీలకు నీరు ఒక రాజకీయ అంశం కావచ్చు. కానీ రైతుకు మాత్రం నీరు జీవనాధారం. పంటకు సకాలంలో నీరు రావాలి. పంట చేతికి రావాలి. పండించిన పంటకు గిట్టుబాటు ధర లభించాలి. అప్పులు తీర్చాలి. కుటుంబాన్ని పోషించాలి. రైతు ఆలోచన మొత్తం ఈ చుట్టూనే తిరుగుతుంది. అందువల్ల నీటి సమస్యపై రాజకీయ విమర్శలు కొనసాగినా.. క్షేత్రస్థాయిలో రైతుకు నీరు అందించడమే అసలు పరిష్కారంగా మారాలి.

ఆకాశం నుంచి పొలం వరకు మొత్తం లెక్క చూడాలి

తెలంగాణలో నీటి పరిస్థితిని కేవలం ప్రాజెక్టుల నీటి నిల్వలతో అంచనా వేయడం సరిపోదు. వర్షం ఎక్కడి నుంచి ప్రారంభమై రైతు పొలం వరకు ఎలా చేరుతుందన్నది మొత్తం వ్యవస్థగా చూడాలి. సాధారణంగా ఒక ప్రాంతంలో ఎంత వర్షం పడుతుంది? ఈ ఏడాది ఎంత పడింది? గత సంవత్సరాలతో పోలిస్తే ఎంత తేడా ఉంది? ఏ జిల్లాల్లో లోటు ఎక్కువగా ఉంది? ఏ మండలాల్లో పరిస్థితి తీవ్రంగా ఉంది? భూగర్భ జలాల మట్టం ఎంత తగ్గింది? ఎన్ని చెరువులు నిండాయి? ఎన్ని చెరువులు ఖాళీగా ఉన్నాయి? ఎన్ని ఎకరాల్లో పంటలు సాగయ్యాయి? వాటిలో ఎన్ని ఎకరాలకు నీరు అందుతోంది? వంటి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు వెతికితేనే అసలు పరిస్థితి స్పష్టమవుతుంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనూ ఇదే పరిస్థితి

పక్క రాష్ట్రం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనూ వర్షాభావ పరిస్థితులు ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. జూన్‌ 1 నుంచి సెప్టెంబర్‌ 6 వరకు సాధారణంగా 452.9 మిల్లీమీటర్ల వర్షపాతం నమోదుకావాల్సి ఉండగా.. ఇప్పటివరకు 203.9 మిల్లీమీటర్ల వర్షమే నమోదైనట్లు గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి. అంటే సుమారు 55 శాతం లోటు నమోదైంది.

రాష్ట్రంలోని 28 జిల్లాల్లోనూ వర్షాభావ పరిస్థితులు ఉన్నట్లు సమాచారం. అన్నమయ్య జిల్లాలో అత్యధికంగా 77.5 శాతం, ప్రకాశం జిల్లాలో 71.4 శాతం, విశాఖ జిల్లాలో 60.4 శాతం వరకు వర్ష లోటు నమోదైంది. దీంతో వర్షాధార వ్యవసాయంతో పాటు చెరువులు, భూగర్భ జలాలు, ప్రాజెక్టుల నీటి నిల్వలపైనా ప్రభావం పడుతోంది.

దేశవ్యాప్తంగా కూడా వర్షపాతం ఆందోళనకరమే

దేశవ్యాప్తంగా కూడా నైరుతి రుతుపవనాల పరిస్థితి అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే విధంగా లేదు. జూన్‌ నుంచి సెప్టెంబర్‌ వరకు దేశంలో సాధారణంగా సుమారు 870 మిల్లీమీటర్ల వర్షపాతం నమోదవుతుందని అంచనా. అయితే సెప్టెంబర్‌ మొదటి వారం నాటికి సీజనల్‌ వర్షపాతం సాధారణం కంటే తక్కువగా ఉంది. జూన్‌లో భారీ వర్ష లోటు నమోదవగా.. జూలైలో కొంత మేర వర్షాలు పుంజుకున్నాయి. ఆగస్టులో మళ్లీ లోటు పరిస్థితి కనిపించింది.

ప్రాంతాల వారీగా చూస్తే దక్షిణ ద్వీపకల్ప ప్రాంతాల్లో వర్షాభావ ప్రభావం మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సహా దక్షిణాది ప్రాంతాల్లో వర్షపాతం తగ్గడం వ్యవసాయంపై నేరుగా ప్రభావం చూపుతోంది. రుతుపవనాల తీరు, వాతావరణ మార్పులు వంటి అంశాలు కూడా వర్షపాతంలో హెచ్చుతగ్గులకు కారణమవుతున్నాయి.

సాగు విస్తీర్ణంపైనా ప్రభావం

తెలంగాణలో వానాకాలంలో సాధారణంగా 132.4 లక్షల ఎకరాల్లో పంటలు సాగవుతాయని అంచనా. అయితే ఈసారి సెప్టెంబర్‌ 2 నాటికి 119.6 లక్షల ఎకరాల్లో మాత్రమే పంటలు సాగయ్యాయి. అంటే సాధారణ సాగు విస్తీర్ణంలో దాదాపు 90 శాతం మేర సాగు పూర్తయింది. గత ఏడాది ఇదే సమయానికి 123.5 లక్షల ఎకరాల్లో సాగు నమోదైంది. అంటే గత ఏడాదితో పోలిస్తే ఈసారి సాగు విస్తీర్ణంలో కూడా కొంత తగ్గుదల కనిపిస్తోంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో సాధారణ సాగు విస్తీర్ణం 76.2 లక్షల ఎకరాలుగా ఉండగా.. ఈసారి 57.8 లక్షల ఎకరాల్లోనే పంటలు సాగయ్యాయి. సాధారణ విస్తీర్ణంతో పోలిస్తే దాదాపు 24.1 శాతం తగ్గుదల నమోదైంది. గత గణాంకాలతో పోలిస్తే కూడా సాగు విస్తీర్ణం తగ్గిన పరిస్థితి కనిపిస్తోంది.

దేశవ్యాప్తంగా ఈసారి ఖరీఫ్‌ సీజన్‌లో సెప్టెంబర్‌ 4 నాటికి సుమారు 1,086 లక్షల హెక్టార్లలో సాగు జరిగినట్లు గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. గత ఏడాది ఇదే సమయంతో పోలిస్తే దేశవ్యాప్తంగా సాగు విస్తీర్ణం సుమారు 1.6 శాతం తక్కువగా ఉంది.

వర్షపు నీటిని ఒడిసిపట్టుకోవాల్సిన అవసరం

వర్షాలు తక్కువగా పడుతున్న సమయంలో నీటి నిర్వహణ మరింత కీలకంగా మారుతుంది. వర్షం వచ్చినప్పుడు ఆ నీటిని ఎంత మేర నిల్వ చేసుకుంటున్నాం? చెరువులు, కుంటలను ఎంత వరకు సంరక్షిస్తున్నాం? వర్షపు నీరు వృథాగా వెళ్లిపోకుండా ఎంత వరకు భూగర్భంలోకి పంపిస్తున్నాం? భూగర్భ జలాలను ఎలా పెంచుతున్నాం? గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కాలువలు, చెరువులు, కుంటల పరిస్థితి ఎలా ఉంది? పట్టణ ప్రాంతాల్లో వర్షపు నీరు ఎంత మేర వృథా అవుతోంది? వంటి అంశాలపై దృష్టి పెట్టాల్సిన అవసరం ఉంది.

ఒక గ్రామాన్ని ఉదాహరణగా తీసుకుంటే నీటి సమస్య తీవ్రత స్పష్టంగా అర్థమవుతుంది. సాధారణంగా ఆ గ్రామంలో ఎంత వర్షం పడుతుంది? ఈసారి ఎంత పడింది? చెరువులోకి ఎంత నీరు వచ్చింది? బోర్లలో నీటి మట్టం ఎంత తగ్గింది? ఎన్ని బోర్లు పనిచేస్తున్నాయి? ఎన్ని ఎండిపోయాయి? ఎంత విస్తీర్ణంలో పంటలు వేశారు? ఎన్ని ఎకరాలకు నీరు అందింది? రైతులు ఎంత పెట్టుబడి పెట్టారు? పంట దెబ్బతింటే ఎంత నష్టం వాటిల్లుతుంది? అనే లెక్కలను పరిశీలిస్తే వర్షాభావం గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థపై చూపుతున్న ప్రభావం ఎంత పెద్దదో తెలుస్తుంది.

రైతుకు కావాల్సింది రాజకీయ హామీలు కాదు.. పంటకు నీరు

తెలంగాణలో నీటి సమస్యపై రాజకీయ విమర్శలు, ఆరోపణలు ఎన్ని జరిగినా చివరికి రైతు పొలానికి నీరు చేరడమే అసలు పరీక్ష. ప్రాజెక్టులో నీరు ఉండటం, కాలువలో నీరు ప్రవహించడం, ఆయకట్టుకు నీరు చేరడం, పంట పచ్చగా నిలబడటం.. ఈ నాలుగు దశలు పూర్తయితేనే రైతుకు ప్రయోజనం కలుగుతుంది.

వర్షాభావం కొనసాగితే రైతుల పెట్టుబడులు పెరగడం, పంట దిగుబడులు తగ్గడం, అప్పుల భారం పెరగడం వంటి సమస్యలు ఎదురయ్యే అవకాశం ఉంది. అందుకే నీటి సమస్యను కేవలం రాజకీయ కోణంలో కాకుండా వ్యవసాయం, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ, భూగర్భ జలాలు, చెరువుల పరిరక్షణ, ప్రాజెక్టుల నిర్వహణ వంటి అంశాలను కలిపి చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.

ఆకాశంలో పడని వాన.. రైతు జేబులో అప్పుగా మారకముందే నీటి నిర్వహణపై సమగ్ర చర్యలు తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. వర్షం పడినప్పుడు ప్రతి చుక్కను ఒడిసిపట్టుకోవడం, చెరువులను నింపడం, భూగర్భ జలాలను పెంచడం, ప్రాజెక్టుల నీటిని చివరి ఆయకట్టు వరకు చేర్చడం, వర్షాభావ ప్రాంతాల్లో పంటలను కాపాడేందుకు తగిన చర్యలు చేపట్టడం.. ఇవే రైతుకు నిజమైన భరోసా.