ప్రతిపక్షం, సెప్టెంబర్ 15: భారత్లో కృత్రిమ సూర్యుడి నిర్మాణానికి సంబంధించిన పరిశోధనల్లో కీలక ముందడుగు పడింది. గుజరాత్లోని ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ప్లాస్మా రీసెర్చ్లో శాస్త్రవేత్తలు అధునాతన సాంకేతికతను ఉపయోగించి ప్లాస్మాను అత్యంత అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద స్థిరంగా ఉంచే ప్రక్రియను మరింత మెరుగుపరిచే దిశగా ప్రయోగాలు చేపట్టారు. ఇందులో భాగంగా అక్కడ ఉన్న ఎస్ఎస్టీ-1 టోకామాక్ పరికరంపై 82.6 గిగాహెర్ట్జ్, 400 కిలోవాట్ల సామర్థ్యం కలిగిన గైరోట్రాన్ పరికరాన్ని పరిశోధకులు ఏర్పాటు చేశారు.
కృత్రిమ సూర్యుడి పరిశోధన వెనుక ప్రధాన ఉద్దేశం సూర్యుడిలో జరిగే అణు సంయోగ ప్రక్రియను భూమిపై నియంత్రిత పరిస్థితుల్లో సాధించడం. సూర్యుడి గుండెలో అత్యంత అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, పీడనం వద్ద అణువులు కలిసిపోవడం ద్వారా భారీగా శక్తి విడుదలవుతుంది. ఇదే విధమైన అణు సంయోగ ప్రక్రియను భూమిపై నియంత్రిత పద్ధతిలో నిర్వహించగలిగితే.. భవిష్యత్తులో అపారమైన, తక్కువ కాలుష్యంతో కూడిన విద్యుత్ ఉత్పత్తికి మార్గం సుగమం అవుతుందని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు.
గుజరాత్లోని ప్లాస్మా పరిశోధనా సంస్థలో ఏర్పాటు చేసిన ఎస్ఎస్టీ-1 టోకామాక్ ఈ పరిశోధనలో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. టోకామాక్ అనేది ప్లాస్మాను అత్యంత అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద నియంత్రించేందుకు ఉపయోగించే ప్రత్యేక పరికరం. సాధారణ పదార్థాలు ఇంతటి అధిక ఉష్ణోగ్రతలను తట్టుకోలేవు. అందుకే ప్లాస్మాను బలమైన అయస్కాంత క్షేత్రాల సహాయంతో ప్రత్యేక నిర్మాణంలో ఉంచి నియంత్రించే ప్రయత్నం చేస్తారు.
తాజాగా ఏర్పాటు చేసిన గైరోట్రాన్ పరికరం అధిక పౌనఃపున్యంతో కూడిన సూక్ష్మ తరంగ శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఈ పరికరం నుంచి వెలువడే శక్తిని ఎస్ఎస్టీ-1లోని ప్లాస్మాలోకి పంపించడం ద్వారా దాని ఉష్ణోగ్రతను పెంచడంతో పాటు, అత్యధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ప్లాస్మా స్థిరత్వాన్ని కొనసాగించేందుకు పరిశోధకులు ప్రయత్నించనున్నారు. అణు సంయోగ పరిశోధనల్లో ప్లాస్మాను ఎక్కువసేపు స్థిరంగా ఉంచడం అత్యంత కీలకమైన అంశంగా శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు.
అణు సంయోగ ప్రక్రియ ద్వారా విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేయాలంటే ప్లాస్మాను అపారమైన ఉష్ణోగ్రతలకు తీసుకెళ్లాలి. అదే సమయంలో ఆ ప్లాస్మాను నియంత్రిత స్థితిలో ఎక్కువసేపు కొనసాగించాల్సి ఉంటుంది. ప్లాస్మా స్థిరత్వాన్ని కోల్పోతే అణు సంయోగ ప్రక్రియ కొనసాగించడం కష్టమవుతుంది. అందుకే గైరోట్రాన్ వంటి అధునాతన పరికరాల ద్వారా ప్లాస్మాకు అవసరమైన శక్తిని అందించడం, దాని ప్రవర్తనను నియంత్రించడం వంటి అంశాలపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి.
భారత్లో జరుగుతున్న ఈ పరిశోధనలు భవిష్యత్తులో అణు సంయోగ ఆధారిత విద్యుత్ ఉత్పత్తి సాంకేతికత అభివృద్ధికి ఉపయోగపడే అవకాశం ఉంది. ప్రస్తుతానికి ఇది పరిశోధనా దశలోనే ఉన్నప్పటికీ.. ప్లాస్మాను అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద నియంత్రించే సామర్థ్యాన్ని పెంచడం భవిష్యత్తులో వాణిజ్యపరమైన అణు సంయోగ విద్యుత్ ఉత్పత్తికి అవసరమైన సాంకేతికత అభివృద్ధిలో కీలకమైన అడుగుగా నిలవనుంది.
సూర్యుడి నుంచి స్ఫూర్తి పొందిన అణు సంయోగ శక్తిని భూమిపై సురక్షితంగా, నియంత్రిత పద్ధతిలో వినియోగించగలిగితే.. భవిష్యత్తులో విద్యుత్ రంగంలో విప్లవాత్మక మార్పులు వచ్చే అవకాశం ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో గుజరాత్లో ఎస్ఎస్టీ-1 టోకామాక్పై గైరోట్రాన్ పరికరాన్ని ఏర్పాటు చేయడం భారత ప్లాస్మా పరిశోధనలో ప్రాధాన్యత కలిగిన పరిణామంగా శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు.
