ప్రతిపక్షం, అక్టోబర్ 31: భారతదేశ చరిత్రలో చెరగని ముద్ర వేసిన మహానాయకుడు, దేశ తొలి ఉప ప్రధానమంత్రి, హోంమంత్రి సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత అనేక సంస్థానాలుగా విడిపోయే ప్రమాదంలో ఉన్న దేశాన్ని తన రాజకీయ చతురత, దృఢమైన సంకల్పం, చర్చలు, వ్యూహాలతో ఒక్కటిగా నిలిపిన మహనీయుడు. అందుకే ఆయనను భారతదేశ ఉక్కుమనిషిగా పిలుస్తారు. రాజులను అంతం చేయకుండా వారి సంస్థానాల పాలనకు ముగింపు పలికి, వాటిని భారత యూనియన్‌లో విలీనం చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. దేశ సమగ్రత, ఐక్యత కోసం ఆయన చేసిన కృషి భారత చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది.
1947 ఆగస్టు 15న భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ దేశం పూర్తిగా ఒకే పరిపాలనా వ్యవస్థ కిందకు రాలేదు. అప్పటికి దేశవ్యాప్తంగా వందలాది సంస్థానాలు స్వతంత్రంగా కొనసాగుతున్నాయి. ఆయా సంస్థానాల పాలకులు భారతదేశంలో విలీనం కావాలా? స్వతంత్రంగా ఉండాలా? అనే విషయంలో భిన్నమైన ఆలోచనలు కలిగి ఉన్నారు. ఈ పరిస్థితుల్లో దేశ భవిష్యత్తు, భౌగోళిక సమగ్రత ప్రమాదంలో పడే అవకాశం ఏర్పడింది. అలాంటి కీలక సమయంలో హోంమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ సంస్థానాల విలీనాన్ని తన ప్రధాన లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు. అప్పటి ప్రభుత్వంలో వి.పీ. మీనన్‌తో కలిసి చర్చలు, ఒప్పందాలు, దౌత్యపరమైన వ్యూహాల ద్వారా సంస్థానాలను భారతదేశంలో విలీనం చేసేందుకు విశేష కృషి చేశారు.
పటేల్ నాయకత్వంలో జునాగఢ్, హైదరాబాద్ సహా పలు సంస్థానాల విలీన ప్రక్రియ కీలక మలుపులు తిరిగింది. ముఖ్యంగా హైదరాబాద్ సంస్థానం భారతదేశంలో విలీనం కావడం అప్పట్లో అత్యంత కీలకమైన పరిణామంగా నిలిచింది. నిజాం పాలనలో ఉన్న హైదరాబాద్ సంస్థానం స్వతంత్రంగా కొనసాగాలని ప్రయత్నించడంతో కేంద్ర ప్రభుత్వానికి, నిజాం ప్రభుత్వానికి మధ్య ఉద్రిక్తతలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ పరిస్థితుల్లో 1948 సెప్టెంబర్‌లో భారత ప్రభుత్వం ‘ఆపరేషన్ పోలో’ చేపట్టింది. సెప్టెంబర్ 13న ప్రారంభమైన ఈ సైనిక చర్య సెప్టెంబర్ 17న ముగియడంతో నిజాం పాలనకు ముగింపు పలికి హైదరాబాద్ సంస్థానం భారతదేశంలో విలీనమైంది. ఈ పరిణామంలో సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ కీలక పాత్ర పోషించారు.
దేశంలోని సంస్థానాలను విలీనం చేయడం కేవలం భౌగోళిక సరిహద్దులను కలపడం మాత్రమే కాదు. భిన్నమైన రాజ్యాలు, సంస్కృతులు, పరిపాలనా విధానాలు కలిగిన ప్రాంతాలను ఒకే దేశంగా తీర్చిదిద్దే గొప్ప బాధ్యత. ఈ క్రమంలో పటేల్ అనేక సవాళ్లను ఎదుర్కొన్నారు. ఎక్కడ చర్చల ద్వారా సమస్యను పరిష్కరించాలో, ఎక్కడ కఠినమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవాలో స్పష్టమైన వైఖరితో వ్యవహరించారు. ఆయన దృఢమైన నాయకత్వం, రాజకీయ దూరదృష్టి కారణంగా భారతదేశ ఐక్యతకు బలమైన పునాదులు ఏర్పడ్డాయి.
సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ సేవలను గుర్తుచేసుకుంటూ గుజరాత్‌లోని నర్మదా నది ఒడ్డున ప్రపంచంలోనే అత్యంత ఎత్తైన విగ్రహాల్లో ఒకటైన ‘స్టాచ్యూ ఆఫ్ యూనిటీ’ని నిర్మించారు. 182 మీటర్ల ఎత్తుతో నిర్మించిన ఈ విగ్రహం దేశ ఐక్యతకు, పటేల్ సంకల్పానికి ప్రతీకగా నిలుస్తోంది. దేశవ్యాప్తంగా ఆయన జయంతిని జాతీయ ఐక్యతా దినోత్సవంగా కూడా నిర్వహిస్తున్నారు. ఈ సందర్భంగా వివిధ ప్రాంతాల్లో ఐక్యతా పరుగు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, నివాళి కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూ ఆయన సేవలను స్మరించుకుంటున్నారు.
భారతదేశాన్ని ఏకం చేయడంలో సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ పోషించిన పాత్ర తరతరాలకు స్ఫూర్తిదాయకం. అధికారాన్ని ప్రదర్శించడం కంటే దేశ ప్రయోజనాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం, విభిన్నతలో ఏకత్వాన్ని కాపాడటం, సంక్లిష్ట పరిస్థితుల్లోనూ దృఢమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవడం వంటి లక్షణాలకు ఆయన జీవితం నిదర్శనం. దేశ ఐక్యత, సమగ్రత కోసం ఆయన చేసిన సేవలను స్మరించుకుంటూ నేడు యావత్ భారతదేశం ఉక్కుమనిషికి ఘనంగా నివాళులర్పిస్తోంది.
