ప్రతిపక్షం, ఆగస్టు 27: టిబెట్–నేపాల్ సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో ఆకస్మిక వరదలు బీభత్సం సృష్టిస్తున్న వేళ.. చైనా చేపడుతున్న భారీ జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుపై ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. టిబెట్లోని యార్లంగ్ త్సాంగ్పో నది, భారత్లో బ్రహ్మపుత్రగా పిలిచే ఈ నదిపై చైనా నిర్మిస్తున్న భారీ డ్యామ్ భవిష్యత్తులో భారత్పై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉందన్న చర్చ మొదలైంది. ఇప్పటికే టిబెట్–నేపాల్ సరిహద్దుల్లో వరదల కారణంగా 162 మంది మృతి చెందినట్లు సమాచారం.
అరుణాచల్ప్రదేశ్కు సమీపంలోని టిబెట్లోని మెడోగ్ కౌంటీ ప్రాంతంలో యార్లంగ్ త్సాంగ్పో నదిపై చైనా ఈ భారీ ప్రాజెక్టును నిర్మిస్తోంది. సుమారు 60 వేల మెగావాట్ల విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యంతో ఈ ప్రాజెక్టును ఏర్పాటు చేస్తున్నట్లు సమాచారం. ఈ ప్రాజెక్టును 2033 నాటికి పూర్తి చేయాలని చైనా లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నట్లు తెలుస్తోంది.
యార్లంగ్ త్సాంగ్పో నది టిబెట్లో ప్రవహించిన అనంతరం భారత్లోకి ప్రవేశించి అరుణాచల్ప్రదేశ్, అసోం మీదుగా బ్రహ్మపుత్రగా కొనసాగుతుంది. దీంతో ఎగువ ప్రాంతంలో నదీ ప్రవాహాన్ని నియంత్రించే భారీ ప్రాజెక్టు నిర్మాణం భారత్కు వ్యూహాత్మకంగా, పర్యావరణపరంగా కీలక అంశంగా మారింది.
ముఖ్యంగా ఈ ప్రాంతం భూకంపాలకు అత్యంత సున్నితమైన ప్రాంతాల్లో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. భారీ డ్యామ్ నిర్మాణం పూర్తయిన తర్వాత భూకంపం వంటి ప్రకృతి విపత్తులు సంభవిస్తే ప్రాజెక్టు భద్రతపై ప్రశ్నలు తలెత్తే అవకాశం ఉందని నిపుణులు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. భారీగా నీరు నిల్వ ఉండే ప్రాంతంలో నిర్మాణానికి ఏదైనా నష్టం జరిగితే దిగువ ప్రాంతాల్లో అకస్మిక వరదల ప్రభావం తీవ్రంగా ఉండవచ్చనే భయాలు ఉన్నాయి.
అయితే ఈ ప్రాజెక్టును నేరుగా ‘వాటర్ బాంబ్’గా పేర్కొనడం ఒక విశ్లేషణాత్మక పదప్రయోగమేనని, వాస్తవ ప్రమాదాన్ని అంచనా వేయడానికి డ్యామ్ నిర్మాణం, భద్రతా ప్రమాణాలు, నీటి నిల్వ సామర్థ్యం, భూకంప నిరోధక రూపకల్పన వంటి అంశాలను శాస్త్రీయంగా పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. అయినప్పటికీ భారత్కు దిగువన ఉన్న దేశంగా బ్రహ్మపుత్ర నదిపై చైనా చేపడుతున్న భారీ ప్రాజెక్టుపై నిశితంగా పర్యవేక్షించాల్సిన అవసరం ఉందనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.
భారత్–చైనా మధ్య నదీ జలాల వినియోగం, నీటి ప్రవాహంపై సమాచారం పంచుకోవడం వంటి అంశాలు ఇప్పటికే సున్నితమైనవిగా ఉన్నాయి. ఎగువ ప్రాంతంలో చైనా భారీగా మౌలిక వసతులు నిర్మిస్తున్న నేపథ్యంలో బ్రహ్మపుత్ర ప్రవాహంపై దాని ప్రభావం ఎంతమేర ఉంటుందనే అంశం భవిష్యత్తులో మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకునే అవకాశం ఉంది.
ప్రాజెక్టు పూర్తయిన తర్వాత దిగువ ప్రాంతాల్లో నీటి ప్రవాహంలో మార్పులు, వరదల నిర్వహణ, పర్యావరణ ప్రభావం వంటి అంశాలపై భారత్ ప్రత్యేక దృష్టి సారించాల్సిన అవసరం ఉంది. ముఖ్యంగా భూకంప ప్రభావిత ప్రాంతంలో ఇంత భారీ నిర్మాణం చేపడుతున్న నేపథ్యంలో భద్రతా ప్రమాణాలు, అత్యవసర పరిస్థితుల్లో నీటి విడుదల విధానాలపై స్పష్టత ఉండాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
బ్రహ్మపుత్ర నది భారత్కు అత్యంత కీలకమైన జల వనరు కావడంతో.. చైనా భారీ డ్యామ్ నిర్మాణం నేపథ్యంలో నీటి భద్రత, పర్యావరణం, విపత్తుల నిర్వహణపై భారత్ అప్రమత్తంగా ఉండాల్సిన అవసరం ఉందనే చర్చ ప్రస్తుతం మళ్లీ తెరపైకి వచ్చింది.
