ప్రతిపక్షం, సెప్టెంబర్ 21: తెలుగు సాహిత్యంలో సామాజిక చైతన్యానికి బలమైన పునాది వేసిన మహాకవి గురజాడ అప్పారావు. తన రచనల ద్వారా సమాజంలోని మూఢనమ్మకాలు, అసమానతలు, సాంఘిక దురాచారాలను ప్రశ్నిస్తూ ప్రజల్లో ఆలోచనను రేకెత్తించిన ఆయనను అభ్యుదయ సాహిత్యానికి మార్గదర్శకుడిగా సాహితీవేత్తలు గుర్తిస్తారు. వాడుక భాషలో రచనలు చేయడం ద్వారా తెలుగు సాహిత్యాన్ని సామాన్యులకు మరింత చేరువ చేశారు.
గురజాడ రచనల్లో సమాజాన్ని సంస్కరించాలనే ఆలోచన స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అప్పటి సమాజంలో ఉన్న కట్టుబాట్లు, స్త్రీలపై వివక్ష, బాల్యవివాహాలు, కన్యాశుల్కం వంటి సామాజిక సమస్యలను తన రచనల ద్వారా ఆయన ఎత్తిచూపారు. సాహిత్యం కేవలం వినోదం కోసం కాకుండా ప్రజల్లో చైతన్యం తీసుకురావడానికి ఉపయోగపడాలని తన రచనలతో చాటిచెప్పారు.
గురజాడ అప్పారావు రచించిన ‘కన్యాశుల్కం’ తెలుగు నాటక సాహిత్యంలో విశిష్ట స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. అప్పటి సామాజిక పరిస్థితులను, ముఖ్యంగా బాల్యవివాహాలు, కన్యాశుల్కం, స్త్రీల జీవితాల్లోని ఇబ్బందులను ఈ రచనలో ఆయన తీవ్రంగా ప్రశ్నించారు. సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను సహజమైన సంభాషణలతో, వ్యంగ్యంతో, హాస్యంతో చూపించడం ద్వారా ‘కన్యాశుల్కం’కు ప్రత్యేక గుర్తింపు వచ్చింది.
వాడుక భాషకు గురజాడ ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక కీలక మార్పుగా భావిస్తారు. సాధారణ ప్రజలు మాట్లాడుకునే భాషలోనే సాహిత్య రచనలు చేయడం ద్వారా పాఠకులకు రచనలు మరింత చేరువయ్యేలా చేశారు. సాహిత్య భాషకు, ప్రజల నిత్య జీవితంలో ఉపయోగించే భాషకు మధ్య ఉన్న దూరాన్ని తగ్గించడంలో ఆయన పాత్ర విశేషమైంది.
మహిళల అభ్యుదయం, సమాజంలో వారికి సమాన గౌరవం వంటి అంశాలపైనా గురజాడ తన రచనల ద్వారా దృష్టి సారించారు. స్త్రీలను సంప్రదాయ కట్టుబాట్లలోనే ఉంచే సామాజిక ఆలోచనా విధానాన్ని ప్రశ్నిస్తూ, వారికి విద్య, స్వేచ్ఛ, గౌరవం అవసరమనే భావనను తన రచనల్లో ప్రతిబింబించారు.
‘దేశమును ప్రేమించుమన్నా’ అనే గీతం గురజాడ రచనల్లో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన వాటిలో ఒకటి. దేశాన్ని ప్రేమించడం అంటే కేవలం మాటల్లో దేశభక్తిని ప్రదర్శించడం కాకుండా దేశ ప్రజల అభ్యున్నతికి కృషి చేయడమేననే భావనను ఈ గీతం ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లింది. తెలుగు ప్రజల్లో దేశభక్తి, సామాజిక బాధ్యత, మానవతా విలువలను పెంపొందించడంలో ఈ గీతానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.
గురజాడ రచనా ప్రస్థానంలో ‘పూర్ణమ్మ’, ‘కొండుభట్టీయం’, ‘సుభద్ర’ వంటి రచనలు కూడా ప్రముఖమైనవే. కవిత్వం, నాటకం, కథ తదితర ప్రక్రియల్లో తనదైన ముద్ర వేశారు. సమాజాన్ని దగ్గరగా పరిశీలించి, అందులోని లోపాలను రచనల ద్వారా ప్రశ్నించడం ఆయన సాహిత్యానికి ప్రధాన లక్షణంగా నిలిచింది.
నేటి తరానికి కూడా గురజాడ సాహిత్యం సామాజిక బాధ్యత, మానవత, సమానత్వం, దేశభక్తి వంటి విలువలను గుర్తుచేస్తోంది. సాహిత్యం సమాజాన్ని ప్రభావితం చేయగల శక్తివంతమైన సాధనమని ఆయన రచనలు నిరూపించాయి. గురజాడ జయంతి సందర్భంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఆయన సేవలను స్మరించుకుంటూ రాష్ట్రవ్యాప్తంగా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తోంది. తెలుగు సాహిత్యానికి, సామాజిక చైతన్యానికి ఆయన చేసిన కృషిని ఈ సందర్భంగా సాహితీవేత్తలు, ప్రజలు గుర్తుచేసుకుంటున్నారు.
