ప్రతిపక్షం, ఆగస్టు 19: హార్ముజ్ జలసంధిపై ఇరాన్ ఆధిపత్యానికి భారీ సవాలు ఎదురవుతున్నట్లు తాజా నౌకాయాన గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి. గత రెండు వారాల్లో హార్ముజ్ జలసంధి ద్వారా ప్రయాణిస్తున్న వాణిజ్య నౌకల్లో దాదాపు 80 శాతం ఇరాన్ నియంత్రణలో ఉన్న మార్గాలను కాకుండా ఒమన్ వైపు నుంచి వెళ్లే ప్రత్యామ్నాయ మార్గాన్ని ఎంచుకున్నట్లు నౌకాయాన సమాచార సంస్థ కెప్లర్ గణాంకాలు వెల్లడించినట్లు సమాచారం. ఈ పరిణామం అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంపై మాత్రమే కాకుండా హార్ముజ్ ప్రాంతంలో ఇరాన్ ప్రభావంపైనా చర్చకు దారితీస్తోంది.
ప్రపంచంలోని అత్యంత కీలకమైన సముద్ర మార్గాల్లో హార్ముజ్ జలసంధి ఒకటి. పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రాంతం నుంచి అంతర్జాతీయ మార్కెట్లకు చమురు, సహజవాయువు, ఇతర వస్తువులను తరలించే నౌకలకు ఈ జలసంధి అత్యంత ముఖ్యమైన మార్గంగా ఉంది. ముఖ్యంగా మధ్యప్రాచ్య దేశాల నుంచి ఇంధన ఎగుమతులు జరిగే ప్రధాన సముద్ర మార్గం కావడంతో ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు కూడా హార్ముజ్ కీలకంగా మారింది.
ఈ నేపథ్యంలో వాణిజ్య నౌకలు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను ఎంచుకోవడం ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ఇరాన్ ఆధిపత్యం ఉన్న మార్గాన్ని తప్పించుకుని ఒమన్ వైపు నుంచి ప్రయాణించేందుకు నౌకలు మొగ్గు చూపుతున్నట్లు తాజా గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. భద్రత, నియంత్రణ, భవిష్యత్ ప్రమాదాలపై ఉన్న అనిశ్చితి వంటి అంశాలు నౌకాయాన సంస్థలను ప్రత్యామ్నాయ మార్గాల వైపు మళ్లిస్తున్నట్లు విశ్లేషణలు వెలువడుతున్నాయి.
ఇరాన్కు ఈ పరిణామం ఆర్థికంగానూ ప్రతికూల ప్రభావాన్ని చూపే అవకాశం ఉందని నిపుణులు భావిస్తున్నారు. హార్ముజ్ జలసంధి పరిసరాల్లో నౌకల రాకపోకలపై ప్రభావం చూపడం ద్వారా ఇరాన్కు వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యంతో పాటు ఆర్థిక ప్రయోజనాలు కూడా లభిస్తాయి. వాణిజ్య నౌకలు ఇతర మార్గాలను ఎంచుకుంటే ఇరాన్కు వచ్చే ఆదాయ అవకాశాలు తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.
ముఖ్యంగా హార్ముజ్ ప్రాంతంలో నౌకల రాకపోకలపై రుసుములు, ఇతర చార్జీల రూపంలో ఆదాయం పొందే అవకాశాలు తగ్గడం ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థపై అదనపు ఒత్తిడిని పెంచవచ్చనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. ఇప్పటికే వివిధ ఆర్థిక సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్న ఇరాన్కు సముద్ర వాణిజ్య మార్గాలపై ప్రభావం తగ్గడం మరో సమస్యగా మారే అవకాశం ఉంది.
అయితే హార్ముజ్ జలసంధిపై పూర్తి నియంత్రణ ఎవరిది అనే అంశం మాత్రం అంతర్జాతీయంగా సంక్లిష్టమైనదే. జలసంధిలోని కొన్ని ప్రాంతాలు ఇరాన్, ఒమన్ల భౌగోళిక పరిధికి సంబంధించినవిగా ఉన్నాయి. అందువల్ల హార్ముజ్ మొత్తం ప్రాంతాన్ని ఒకే దేశం పూర్తిగా నియంత్రిస్తుందనే విధంగా చూడటం సరైనది కాదని నిపుణులు చెబుతున్నారు.
ఇదే సమయంలో అమెరికా కూడా హార్ముజ్ ప్రాంతంలో కీలకమైన సైనిక, వ్యూహాత్మక ఉనికిని కలిగి ఉంది. ప్రపంచ వాణిజ్యానికి ఈ సముద్ర మార్గం నిరంతరం అందుబాటులో ఉండేలా చూడటం అమెరికాకు కూడా అత్యంత ప్రాధాన్యమైన అంశం. అయితే అమెరికా ప్రభావం ఉన్నప్పటికీ హార్ముజ్ జలసంధిపై సంపూర్ణ నియంత్రణ సాధించడం సాధ్యం కాదనే అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.
వాణిజ్య నౌకలు పెద్ద సంఖ్యలో ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను ఎంచుకోవడం వల్ల మరోవైపు నౌకాయాన ఖర్చులు కూడా పెరిగే అవకాశం ఉంది. మార్గం మారితే ప్రయాణ దూరం, ఇంధన వినియోగం, బీమా వ్యయం, ప్రయాణ సమయం వంటి అంశాలపై ప్రభావం పడుతుంది. చివరికి ఈ అదనపు ఖర్చులు ప్రపంచ మార్కెట్లలో వస్తువుల ధరలపై కూడా ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంటుంది.
ముఖ్యంగా చమురు రవాణాకు హార్ముజ్ అత్యంత కీలకమైన మార్గం కావడంతో ఇక్కడ ఏర్పడే చిన్నపాటి అంతరాయం కూడా అంతర్జాతీయ ఇంధన మార్కెట్లలో ఆందోళనలకు కారణమవుతుంది. పెద్ద సంఖ్యలో నౌకలు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను ఎంచుకోవడం కొనసాగితే ఇంధన సరఫరా వ్యవస్థపై, అంతర్జాతీయ నౌకాయాన బీమా వ్యయాలపై, సముద్ర వాణిజ్య రవాణా ఖర్చులపై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది.
అయితే ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న గణాంకాలను బట్టి ఇరాన్ హార్ముజ్పై పూర్తిగా పట్టు కోల్పోయిందని తేల్చడం తొందరపాటు అవుతుంది. నౌకల మార్గాల ఎంపిక అనేక భద్రతా, వాణిజ్య, రాజకీయ, బీమా సంబంధిత అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. పరిస్థితులు మారితే నౌకలు మళ్లీ హార్ముజ్లోని ఇతర మార్గాలను వినియోగించే అవకాశం కూడా ఉంటుంది.
అందువల్ల హార్ముజ్ జలసంధిలో చోటుచేసుకుంటున్న పరిణామాలు ప్రస్తుతం ప్రపంచ దేశాల దృష్టిని ఆకర్షిస్తున్నాయి. ఇరాన్ ప్రభావం ఉన్న మార్గాలను తప్పించుకుని భారీ సంఖ్యలో వాణిజ్య నౌకలు ఒమన్ వైపు మళ్లడం ఆ ప్రాంతంలోని భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితుల్లో మార్పులకు సంకేతంగా మారింది. రానున్న రోజుల్లో ఈ నౌకాయాన ధోరణి కొనసాగుతుందా, ఇరాన్ తన ప్రభావాన్ని తిరిగి పెంచుకుంటుందా, లేక ప్రత్యామ్నాయ మార్గాల వినియోగం శాశ్వత ధోరణిగా మారుతుందా అనేది కీలకంగా మారనుంది.
