ప్రతిపక్షం, సెప్టెంబర్ 21: ప్రపంచవ్యాప్తంగా అల్జీమర్స్ వ్యాధి, డిమెన్షియా గురించి అవగాహన కల్పించేందుకు ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ 21న ప్రపంచ అల్జీమర్స్ దినోత్సవాన్ని నిర్వహిస్తారు. ఈ వ్యాధులపై సమాజంలో ఉన్న అపోహలను తొలగించడం, బాధితులు, వారి కుటుంబ సభ్యులు, సంరక్షకులకు మద్దతు అందించడం, ముఖ్యంగా వ్యాధిని వీలైనంత త్వరగా గుర్తించడం ఈ దినోత్సవం ప్రధాన ఉద్దేశాల్లో ఉన్నాయి. ప్రతి సెప్టెంబర్ను ప్రపంచ అల్జీమర్స్ మాసంగా పాటిస్తారు. 2026 సంవత్సరానికి “మీరు ఎంత త్వరగా తెలుసుకుంటే.. అంత ఎక్కువ చేయగలరు: డిమెన్షియా నిర్ధారణ ఎంతో ముఖ్యం” అనే ఇతివృత్తాన్ని ఎంపిక చేశారు.
అల్జీమర్స్ వ్యాధి మెదడును క్రమంగా దెబ్బతీసే నాడీ సంబంధిత వ్యాధి. ఇది జ్ఞాపకశక్తి, ఆలోచన, తర్కం, భాష, నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యం వంటి మానసిక ప్రక్రియలపై ప్రభావం చూపుతుంది. వ్యాధి ముదిరే కొద్దీ రోజువారీ పనులను స్వతంత్రంగా చేసుకోవడం కూడా కష్టమవుతుంది. అల్జీమర్స్ వ్యాధి వృద్ధుల్లో డిమెన్షియాకు అత్యంత సాధారణ కారణంగా పరిగణించబడుతోంది.
సాధారణంగా అల్జీమర్స్ లక్షణాలు వృద్ధాప్యంలో ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. ముఖ్యంగా 65 ఏళ్ల తర్వాత వయస్సు పెరిగే కొద్దీ ప్రమాదం గణనీయంగా పెరుగుతుంది. అయితే ఇది కేవలం వృద్ధులకు మాత్రమే వచ్చే వ్యాధి కాదు. 65 ఏళ్లలోపు కూడా అల్జీమర్స్ రావచ్చు. దీనిని ప్రారంభ వయస్సులో వచ్చే అల్జీమర్స్గా పరిగణిస్తారు. కుటుంబ చరిత్ర, కొన్ని జన్యుపరమైన అంశాలు, ఇతర ఆరోగ్య పరిస్థితులు, తలకు తీవ్రమైన గాయం వంటి అంశాలు కూడా ప్రమాదాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చని వైద్య పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.
అల్జీమర్స్ వ్యాధి ఎలా ప్రారంభమవుతుందన్నది ప్రతి వ్యక్తిలో ఒకేలా ఉండదు. చాలామందిలో మొదట జ్ఞాపకశక్తికి సంబంధించిన సమస్యలు కనిపిస్తాయి. ఇటీవల జరిగిన సంఘటనలను గుర్తుపెట్టుకోలేకపోవడం, ఒకే విషయాన్ని పదేపదే అడగడం, వస్తువులను ఎక్కడ పెట్టారో మర్చిపోవడం వంటి లక్షణాలు కనిపించవచ్చు. కొందరిలో మాత్రం మొదట్లోనే సరైన పదాన్ని గుర్తించలేకపోవడం, తర్కం లేదా నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది, దృశ్యాలను అర్థం చేసుకోవడంలో సమస్యలు వంటి ఇతర లక్షణాలు కనిపించవచ్చు.
వ్యాధి ముదిరే కొద్దీ లక్షణాలు మరింత స్పష్టంగా మారుతాయి. భాషను ఉపయోగించడంలో ఇబ్బంది, వ్యక్తులను లేదా ప్రదేశాలను గుర్తించలేకపోవడం, రోజువారీ పనులు చేయడంలో సహాయం అవసరం కావడం, ప్రవర్తన లేదా మానసిక స్థితిలో మార్పులు చోటుచేసుకోవడం వంటి సమస్యలు ఏర్పడవచ్చు. అయితే జ్ఞాపకశక్తి తగ్గడం లేదా మతిమరుపు ఉన్న ప్రతి వ్యక్తికీ అల్జీమర్స్ ఉందని భావించకూడదు. వయస్సు, మందులు, ఇతర ఆరోగ్య సమస్యలు లేదా మరికొన్ని కారణాల వల్ల కూడా జ్ఞాపకశక్తి, ఆలోచనా సామర్థ్యంలో మార్పులు రావచ్చు. అందుకే వైద్యుల ద్వారా సరైన పరీక్షలు చేయించుకోవడం కీలకం.
అల్జీమర్స్ వ్యాధికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన మార్పుల్లో మెదడులో అమైలాయిడ్, టౌ అనే ప్రోటీన్ల అసాధారణ పేరుకుపోవడం ఒకటి. ఇవి వరుసగా ఫలకాలు, చిక్కులుగా ఏర్పడి మెదడు కణాల పనితీరును దెబ్బతీస్తాయి. కాలక్రమేణా మెదడులోని కణాలు, వాటి మధ్య సంబంధాలు దెబ్బతినడంతో జ్ఞాపకశక్తి, ఆలోచనా సామర్థ్యం తదితర అంశాల్లో క్షీణత కనిపిస్తుంది. అయితే అల్జీమర్స్ వ్యాధికి కారణం కేవలం ఒకే అంశం కాదని, వయస్సు, జన్యుపరమైన అంశాలు, ఆరోగ్యం, జీవనశైలి, పర్యావరణ అంశాలు కలిసి ప్రభావితం చేసే అవకాశం ఉందని నిపుణులు చెబుతున్నారు.
ఇక్కడ డిమెన్షియా, అల్జీమర్స్ మధ్య తేడాను తెలుసుకోవడం కూడా చాలా ముఖ్యం. డిమెన్షియా అనేది ఒక నిర్దిష్ట వ్యాధి పేరు కాదు; జ్ఞాపకశక్తి, ఆలోచన, భాష, నిర్ణయాలు తీసుకోవడం వంటి మెదడు పనితీరులో రోజువారీ జీవితాన్ని ప్రభావితం చేసే స్థాయిలో వచ్చే లక్షణాల సమాహారం. అల్జీమర్స్ మాత్రం డిమెన్షియాకు దారితీసే ఒక నిర్దిష్ట మెదడు వ్యాధి. అందువల్ల అల్జీమర్స్ ఉన్న వ్యక్తికి డిమెన్షియా లక్షణాలు రావచ్చు. అయితే డిమెన్షియాకు అల్జీమర్స్ మాత్రమే కారణం కాదు.
అల్జీమర్స్ను గుర్తించేందుకు వైద్యులు వ్యక్తి జ్ఞాపకశక్తి, ఆలోచనా సామర్థ్యం, భాష, రోజువారీ కార్యకలాపాలపై ప్రభావం వంటి అంశాలను పరిశీలిస్తారు. అవసరాన్ని బట్టి రక్త పరీక్షలు, మెదడు చిత్రాలు, ఇతర వైద్య పరీక్షలు, కొన్ని సందర్భాల్లో అమైలాయిడ్, టౌ వంటి జీవ సూచికలను పరిశీలించే పరీక్షలను ఉపయోగించవచ్చు. లక్షణాలకు ఇతర కారణాలు ఉన్నాయా అనే విషయాన్ని కూడా వైద్యులు నిర్ధారిస్తారు.
ప్రారంభ దశలోనే నిర్ధారణ ఎందుకు ముఖ్యం? అనే అంశంపైనే 2026 ప్రపంచ అల్జీమర్స్ మాసం ప్రధానంగా దృష్టి సారిస్తోంది. వ్యాధిని ముందుగానే గుర్తించడం ద్వారా వ్యక్తి, కుటుంబ సభ్యులు భవిష్యత్ సంరక్షణపై ప్రణాళిక రూపొందించుకోవడానికి అవకాశం ఉంటుంది. అవసరమైన వైద్య, సామాజిక, సంరక్షణ సహాయాన్ని ముందుగానే పొందే అవకాశం కూడా ఉంటుంది. అల్జీమర్స్కు ప్రస్తుతం సంపూర్ణ నివారణ లేదు. అయినప్పటికీ, వ్యాధి దశకు అనుగుణంగా వైద్య సంరక్షణ, అందుబాటులో ఉన్న చికిత్సా విధానాలు, కుటుంబ మద్దతు, రోజువారీ సంరక్షణతో బాధితుల జీవన నాణ్యతను మెరుగుపరచడానికి ప్రయత్నించవచ్చు.
వయస్సు, కుటుంబ చరిత్ర వంటి కొన్ని ప్రమాద కారకాలను మార్చడం సాధ్యం కాదు. అయితే గుండె ఆరోగ్యం, రక్తపోటు, మధుమేహం, శారీరక చురుకుదనం, సామాజిక సంబంధాలు, మానసికంగా చురుకుగా ఉండే కార్యకలాపాలు వంటి అంశాలపై శ్రద్ధ పెట్టడం మొత్తం ఆరోగ్యానికి ఉపయోగకరంగా ఉండొచ్చని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. ఇవి అల్జీమర్స్ను ఖచ్చితంగా నివారిస్తాయని మాత్రం చెప్పలేం.
అల్జీమర్స్ వ్యాధిని తొలిసారిగా 1906లో జర్మన్ వైద్యుడు అలోయిస్ అల్జీమర్ వివరించారు. ఆయన పరిశీలించిన రోగిలో జ్ఞాపకశక్తి, ప్రవర్తనలో అసాధారణ మార్పులతో పాటు మెదడులో ప్రత్యేకమైన మార్పులను గుర్తించారు. అనంతరం ఆయన పేరుమీదుగానే ఈ వ్యాధికి ‘అల్జీమర్స్ వ్యాధి’ అనే పేరు స్థిరపడింది.
ప్రపంచ అల్జీమర్స్ దినోత్సవం సందర్భంగా ఈ వ్యాధిని కేవలం వృద్ధాప్యంలోని సాధారణ మతిమరుపుగా భావించకుండా, నిరంతరం పెరుగుతున్న జ్ఞాపకశక్తి లేదా ఆలోచనా సమస్యలను నిర్లక్ష్యం చేయవద్దని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. లక్షణాలు కనిపిస్తే స్వయంగా నిర్ణయానికి రాకుండా వైద్య నిపుణులను సంప్రదించడం ద్వారా కారణాన్ని గుర్తించే అవకాశం ఉంటుంది. ముందుగానే తెలుసుకోవడం.. ముందుగానే ప్రణాళిక చేసుకోవడం.. బాధితులకు, కుటుంబ సభ్యులకు అవసరమైన మద్దతును అందించడం 2026 ప్రపంచ అల్జీమర్స్ మాసం సందేశంగా నిలుస్తోంది.
