ప్రతిపక్షం, అక్టోబర్ 19: హైదరాబాద్‌ మెట్రో రైలు వ్యవస్థను ఆర్థిక నష్టాలు వెంటాడుతున్నాయి. ప్రయాణికుల సంఖ్య, టికెట్ల ద్వారా వచ్చే ఆదాయం పెరుగుతున్నప్పటికీ నిర్వహణ ఖర్చులు, రుణాలపై వడ్డీ భారం కారణంగా నష్టాలు మరింత విస్తరిస్తున్నాయి. మెట్రో నిర్వహణను ఎల్‌అండ్‌టీ నుంచి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తన ఆధీనంలోకి తీసుకునే ప్రక్రియ కొనసాగుతున్న నేపథ్యంలో, ఈ వ్యవస్థను ఆర్థికంగా నిలదొక్కుకునేలా చేయడం ప్రభుత్వానికి కీలక సవాలుగా మారింది. నష్టాలను తగ్గించి, ఆదాయాన్ని పెంచి, రుణాల భారాన్ని నియంత్రించేందుకు అవసరమైన మార్గాలపై దృష్టి సారిస్తున్నారు.
2026 ఏప్రిల్‌ నుంచి సెప్టెంబర్‌ వరకు ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరం తొలి ఆరు నెలల్లో ఎల్‌అండ్‌టీ హైదరాబాద్‌ మెట్రో రైలు సంస్థకు రూ.405.86 కోట్ల నష్టం నమోదైంది. గత ఆర్థిక సంవత్సరం ఇదే కాలంలో రూ.380.46 కోట్ల నష్టం వచ్చింది. అంటే ఏడాది వ్యవధిలో ఆరు నెలల నష్టాలు మరో రూ.25.40 కోట్లు పెరిగాయి. ఈ గణాంకాలు మెట్రో ఆదాయం, వ్యయాల మధ్య అంతరం కొనసాగుతున్న విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. ఈ ఏడాది మే నెలలో మెట్రో నిర్వహణను ఎల్‌అండ్‌టీ నుంచి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తన ఆధీనంలోకి తీసుకునే ప్రక్రియలో ముందడుగు పడినప్పటికీ, ఆర్థికపరమైన సమస్యలకు ఇంకా పూర్తిస్థాయి పరిష్కారం లభించలేదు.
మెట్రో రైలు కార్యకలాపాల ద్వారా వచ్చే ఆదాయం కొంత మేర పెరిగినప్పటికీ, పెరుగుతున్న ఖర్చులను భరించేందుకు అది సరిపోవడం లేదు. ఏప్రిల్‌ నుంచి సెప్టెంబర్‌ వరకు టికెట్ల ద్వారా వచ్చే ఆదాయంతో పాటు ఇతర మార్గాల ద్వారా కలిపి మొత్తం రూ.524.78 కోట్ల ఆదాయం సమకూరింది. గత ఏడాది ఇదే కాలంలో ఈ ఆదాయం రూ.497.54 కోట్లుగా ఉంది. అంటే ఏడాదిలో ఆదాయం రూ.27.24 కోట్లు పెరిగింది. ప్రయాణికుల రవాణా ద్వారా ఆదాయం పెరగడం, ఇతర వాణిజ్య కార్యకలాపాల ద్వారా నిధులు సమకూరడం కొంత ఊరటనిచ్చే అంశాలే అయినప్పటికీ, వ్యయాలు మరింత వేగంగా పెరుగుతుండటంతో ఆర్థిక పరిస్థితిలో ఆశించిన మార్పు కనిపించడం లేదు.
ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరం తొలి ఆరు నెలల్లో మెట్రో సంస్థ మొత్తం ఖర్చులు రూ.930.64 కోట్లకు చేరాయి. గత ఏడాది ఇదే కాలంలో ఈ వ్యయాలు రూ.878 కోట్లుగా నమోదయ్యాయి. అంటే ఏడాది వ్యవధిలో ఖర్చులు రూ.52.64 కోట్లు పెరిగాయి. ఉద్యోగుల జీతభత్యాలు, పరిపాలనా వ్యయాలు, నిర్వహణకు సంబంధించిన ఖర్చులు, రుణాలపై వడ్డీలు, తరుగుదల వంటి అంశాలు సంస్థ ఆర్థిక పరిస్థితిపై ప్రభావం చూపుతున్నాయి. ఆదాయం పెరిగిన దానికంటే ఖర్చులు ఎక్కువగా పెరగడంతో నష్టాలు తగ్గడం లేదు. ప్రయాణికులకు నిరంతరాయంగా, సురక్షితంగా సేవలు అందించాల్సిన అవసరం ఉండటంతో నిర్వహణ వ్యయాలను పూర్తిగా తగ్గించే అవకాశం కూడా పరిమితంగానే ఉంటుంది.
మెట్రో సంస్థను ఆర్థికంగా ఇబ్బందులకు గురిచేస్తున్న ప్రధాన అంశాల్లో రుణాలపై వడ్డీ భారం ఒకటి. ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరం తొలి ఆరు నెలల్లోనే ఫైనాన్స్‌ ఖర్చులు రూ.522.61 కోట్లకు చేరాయి. ఇదే సమయంలో మెట్రో రైళ్ల నిర్వహణకు రూ.222.88 కోట్లు ఖర్చయ్యాయి. ఈ గణాంకాలను పరిశీలిస్తే రుణాలపై వడ్డీలు, ఇతర ఆర్థిక వ్యయాలు సంస్థపై ఎంతటి భారాన్ని మోపుతున్నాయో అర్థమవుతుంది. మెట్రోకు వస్తున్న ఆదాయంలో గణనీయమైన భాగం రుణాలకు సంబంధించిన చెల్లింపులకే కేటాయించాల్సి వస్తోంది. దీంతో ప్రయాణికుల సంఖ్య పెరిగినా, టికెట్ల ఆదాయం మెరుగుపడినా మొత్తం ఆర్థిక ఫలితాల్లో పెద్దగా మార్పు కనిపించడం లేదు.
హైదరాబాద్‌ మెట్రో మొదటి దశ నిర్మాణం కోసం భారీ మొత్తంలో రుణాలు తీసుకున్నారు. ఈ రుణాలపై ఎల్‌అండ్‌టీ హైదరాబాద్‌ మెట్రో సంస్థ సగటున ఏడు నుంచి ఎనిమిది శాతం వరకు వడ్డీ చెల్లిస్తున్నట్లు నివేదిక పేర్కొంది. అధిక వడ్డీ రేట్లు సంస్థ ఆర్థిక భారాన్ని మరింత పెంచుతున్నాయి. అందువల్ల రుణాలను పునర్వ్యవస్థీకరించి, వడ్డీ రేట్లను తగ్గించడం ద్వారా ఆర్థిక పరిస్థితిని మెరుగుపరచాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. ప్రస్తుత వడ్డీ రేట్లను సుమారు 3.5 నుంచి 4 శాతం పరిధికి తీసుకురాగలిగితే వడ్డీ చెల్లింపుల భారం గణనీయంగా తగ్గే అవకాశం ఉందని అంచనా వేస్తున్నారు.
రుణాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కోసం అనువైన బ్యాంకులను గుర్తించే బాధ్యతను ఎస్‌బీఐ క్యాప్స్‌కు అప్పగించినట్లు సమాచారం. అయితే రుణాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు బ్యాంకులు ఏ మేరకు అంగీకరిస్తాయి, ఎలాంటి నిబంధనలు విధిస్తాయి, వడ్డీ రేట్ల తగ్గింపుపై ఎంతవరకు సానుకూలత వ్యక్తం చేస్తాయి అనే అంశాలు కీలకంగా మారాయి. ప్రస్తుతం మెట్రోపై ఉన్న రుణాల వడ్డీ భారం రోజుకు సగటున సుమారు రూ.2.85 కోట్లుగా ఉంటోందని నివేదికలో పేర్కొన్నారు. ఈ స్థాయిలో వడ్డీలు చెల్లించాల్సి రావడం సంస్థ నగదు ప్రవాహంపై ఒత్తిడిని పెంచుతోంది. వడ్డీ రేట్లు తగ్గితే మెట్రోకు అందుబాటులో ఉండే నిధులు పెరిగి, నిర్వహణకు అవసరమైన ఖర్చులను సమర్థంగా నిర్వహించే అవకాశం ఉంటుంది.
మరోవైపు మెట్రో నిర్వహణను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పూర్తిస్థాయిలో తన ఆధీనంలోకి తీసుకునే ప్రక్రియ కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత నిర్వహణ విధానంలో ఎలాంటి మార్పులు తీసుకువస్తుంది, రుణాల బాధ్యతలను ఎలా పరిష్కరిస్తుంది, సంస్థను నష్టాల నుంచి బయటపడేసేందుకు ఎలాంటి ఆర్థిక ప్రణాళిక రూపొందిస్తుంది అనే అంశాలపై స్పష్టత రావాల్సి ఉంది. ప్రభుత్వ ఆధీనంలోకి రావడం మాత్రమే మెట్రో ఆర్థిక సమస్యలకు పరిష్కారం కాదని, ఆదాయం పెంపు, ఖర్చుల నియంత్రణ, రుణాల పునర్వ్యవస్థీకరణ వంటి చర్యలు సమాంతరంగా అమలు చేయాల్సిన అవసరం ఉందని ఆర్థిక గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి.
మెట్రో ఆదాయాన్ని పెంచేందుకు టికెట్ల విక్రయాలతో పాటు స్టేషన్లలో వాణిజ్య కార్యకలాపాలను విస్తరించడం, ప్రకటనల ద్వారా ఆదాయం సమకూర్చుకోవడం, స్టేషన్ల చుట్టూ ఉన్న స్థలాలను సమర్థంగా వినియోగించుకోవడం వంటి మార్గాలను పరిశీలించవచ్చు. ప్రయాణికులకు మెరుగైన సౌకర్యాలు కల్పిస్తూ మెట్రో వినియోగాన్ని పెంచడం కూడా దీర్ఘకాలంలో ఆదాయ వృద్ధికి దోహదపడుతుంది. అదే సమయంలో నిర్వహణలో సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, అవసరం లేని ఖర్చులను నియంత్రించడం, రుణాల చెల్లింపులపై సమగ్ర ప్రణాళిక రూపొందించడం వంటి చర్యలు అవసరం.
హైదరాబాద్‌ వంటి వేగంగా విస్తరిస్తున్న నగరంలో మెట్రో రైలు ప్రజా రవాణాలో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. రహదారులపై రద్దీని తగ్గించడం, ప్రయాణ సమయాన్ని ఆదా చేయడం, ఉద్యోగులు, విద్యార్థులు, ఇతర ప్రయాణికులకు సౌకర్యవంతమైన రవాణా అందించడం వంటి ప్రయోజనాలు మెట్రో ద్వారా లభిస్తున్నాయి. ఇలాంటి వ్యవస్థ ఆర్థికంగా స్థిరంగా కొనసాగాలంటే ప్రజలకు అందించే సేవల నాణ్యతను కాపాడుతూనే ఆదాయం, వ్యయాల మధ్య సమతుల్యత సాధించాల్సి ఉంటుంది.
మొత్తంగా హైదరాబాద్‌ మెట్రో భవిష్యత్తు రుణాల పునర్వ్యవస్థీకరణ, వడ్డీ భారాన్ని తగ్గించే ప్రయత్నాలు, నిర్వహణ వ్యయాల నియంత్రణ, కొత్త ఆదాయ మార్గాల అభివృద్ధి, ప్రభుత్వ స్వాధీన ప్రక్రియలో తీసుకునే నిర్ణయాలపై ఆధారపడి ఉంది. ఆదాయం పెరుగుతున్నప్పటికీ ఖర్చులు అంతకంటే ఎక్కువగా ఉండటం సంస్థ ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సమస్యగా నిలుస్తోంది. ప్రభుత్వం, ఆర్థిక సంస్థలు సమన్వయంతో తగిన చర్యలు తీసుకుంటే మెట్రో ఆర్థిక పరిస్థితిని మెరుగుపరిచే అవకాశం ఉంది. అయితే నష్టాలను తగ్గించి, వ్యవస్థను దీర్ఘకాలికంగా స్థిరమైన మార్గంలో నడిపించేందుకు సమగ్ర కార్యాచరణ అవసరం.
