ప్రతిపక్షం, నవంబర్ 10: ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీతో తనకు వ్యక్తిగతంగా పెద్దగా పరిచయం లేదని కాంగ్రెస్ మాజీ అధ్యక్షురాలు సోనియా గాంధీ వెల్లడించారు. అధికారిక కార్యక్రమాల్లో ఎదురుపడినప్పుడు మర్యాదపూర్వకంగా పలకరించుకోవడం తప్ప తమ మధ్య పెద్దగా సంభాషణ ఉండదని తెలిపారు. కొన్నిసార్లు ఎదురెదురుగా వచ్చినప్పుడు మోదీ నమస్కారం చేసినప్పటికీ తన కళ్లలోకి చూడకుండా పక్కకు చూస్తారని పేర్కొన్నారు. ‘బిలాంగింగ్: ఎ జర్నీ ఆఫ్ లవ్’ పేరుతో హార్పర్‌కాలిన్స్ ఇండియా ప్రచురించిన తన ఆత్మకథలో సోనియా గాంధీ ఈ విషయాలను ప్రస్తావించారు. నవంబర్ 10 నుంచి ఈ పుస్తకం పాఠకులకు అందుబాటులోకి వచ్చింది. ఇందులో ప్రధాని మోదీతో తనకు ఉన్న పరిచయం, ఇద్దరి రాజకీయ ఆలోచనల్లో ఉన్న వ్యత్యాసాలు, పార్లమెంటులో ఆయన ప్రసంగించే తీరు తదితర అంశాలపై తన అభిప్రాయాలను వెల్లడించారు.
పార్లమెంట్ సమావేశాలు ముగిసిన తర్వాత స్పీకర్ ఛాంబర్‌లో వివిధ రాజకీయ పార్టీల నాయకులు కలుసుకోవడం ఆనవాయితీగా ఉంటుందని సోనియా గుర్తుచేసుకున్నారు. అలాంటి సందర్భాల్లో మోదీతో ఎదురుపడినప్పుడు ఇద్దరూ పరస్పరం నమస్కరించుకుంటామని తెలిపారు. గతంలో భిన్న రాజకీయ పార్టీలకు చెందిన నాయకుల మధ్య కూడా స్నేహపూర్వక సంబంధాలు ఉండేవని, రాజకీయ విభేదాలు ఉన్నప్పటికీ వ్యక్తిగతంగా పరస్పర గౌరవం కనిపించేదని పేర్కొన్నారు. ప్రస్తుతం రాజకీయ వాతావరణంలో అలాంటి పరిస్థితులు తగ్గిపోయాయని అభిప్రాయపడ్డారు. తాను ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందిన తర్వాత తిరిగి వచ్చిన సందర్భాల్లో మోదీ ఆరోగ్యం గురించి అడిగేవారని, తాను బాగున్నానని సమాధానం చెప్పేదాన్నని తెలిపారు. పుట్టినరోజు, నూతన సంవత్సర శుభాకాంక్షలు పరస్పరం తెలియజేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నప్పటికీ అంతకుమించి తమ మధ్య సంభాషణ జరగలేదని వివరించారు.
భారతదేశం గురించి తనకు ఉన్న దృక్పథం, ప్రధాని మోదీ ఆలోచనా విధానం పూర్తిగా భిన్నమైనవని సోనియా తన పుస్తకంలో పేర్కొన్నారు. తన దృష్టిలో భారత్ అనేది అనేక జాతులు, భాషలు, సంస్కృతులు, మతాలకు చెందిన ప్రజలు కలిసిమెలిసి జీవించే సమాజమని వివరించారు. స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సామాజిక న్యాయం, లౌకికవాదం వంటి విలువలు తన రాజకీయ ఆలోచనలకు పునాదులని తెలిపారు. మరోవైపు మోదీ దేశంపై కలిగిన దృక్పథం ఆర్ఎస్ఎస్ సిద్ధాంతాలు, ఆయన వ్యక్తిగత అనుభవాల ప్రభావంతో రూపుదిద్దుకుందని అభిప్రాయపడ్డారు. అందులో ఒక మతం, సంస్కృతికి అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చే భావజాలం కనిపిస్తుందని విమర్శించారు. భారతదేశం భిన్నత్వంలో ఏకత్వానికి, సమ్మిళితత్వానికి, లౌకికవాదానికి, సామాజిక న్యాయానికి ప్రతీకగా ఉండాలని తాను కోరుకుంటున్నట్లు పేర్కొన్నారు.
పార్లమెంటులో ప్రధాని మోదీ ప్రసంగించే తీరుపైనా సోనియా గాంధీ విమర్శలు చేశారు. సభలో మాట్లాడేటప్పుడు కొన్నిసార్లు ఆయన బహిరంగ సభల్లో ఉపయోగించే కఠినమైన భాషనే వినియోగిస్తున్నారని అభిప్రాయపడ్డారు. ప్రతిపక్ష పార్టీలపై తీవ్ర విమర్శలు చేయడంతో పాటు, రాజకీయ ప్రత్యర్థుల పట్ల వ్యవహరిస్తున్న తీరును కూడా ప్రస్తావించారు. తొలి ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూపై బీజేపీ వైఖరిని ఆమె తన పుస్తకంలో ప్రస్తావించారు. ‘కాంగ్రెస్ రహిత భారత్’ అనే నినాదం వెనుక కాంగ్రెస్ పార్టీ విధానాలు, సిద్ధాంతాలపై ఉన్న వ్యతిరేకత కనిపిస్తోందని పేర్కొన్నారు. ఈ వైఖరికి ఆర్ఎస్ఎస్ భావజాలమే కారణమని తాను భావిస్తున్నట్లు రాశారు. హిందూ సంప్రదాయంలోనూ భిన్నమైన విశ్వాసాలు, ఆచారాలు, ఆలోచనలకు స్థానం ఉందని, విశాలమైన దృక్పథాన్ని తాను మాజీ ప్రధాని ఇందిరాగాంధీ నుంచి నేర్చుకున్నానని వివరించారు.
తన ఆత్మకథలో సోనియా గాంధీ కుటుంబ జీవితంలోని అత్యంత విషాదకరమైన ఘట్టమైన రాజీవ్ గాంధీ హత్యను కూడా మరోసారి గుర్తుచేసుకున్నారు. 1991 మే 21న తమిళనాడులోని శ్రీపెరంబుదూర్‌లో జరిగిన ఆ దారుణ ఘటనకు ముందు భద్రతా ఏర్పాట్లపై కుటుంబంలో వ్యక్తమైన ఆందోళనలను వివరించారు. రాజీవ్ గాంధీతో కలిసి పర్యటనలో ఉన్న సమయంలో ఆయన భద్రతపై రాహుల్ గాంధీ తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేసినట్లు తెలిపారు. భద్రతా ఏర్పాట్లలో మార్పులు చేయకపోతే తండ్రి అంత్యక్రియల కోసం తిరిగి రావాల్సిన పరిస్థితి వస్తుందని రాహుల్ చెప్పినట్లు సోనియా గుర్తుచేసుకున్నారు. ఆ మాటలు జరిగిన రెండు నెలలకే రాజీవ్ గాంధీ హత్యకు గురికావడంతో కుటుంబం తీవ్ర విషాదంలో మునిగిపోయిందని పేర్కొన్నారు.
రాజీవ్ గాంధీ మరణవార్తను మొదట ఓ స్నేహితుడు ఫోన్ ద్వారా రాహుల్‌కు తెలియజేసినట్లు సోనియా వివరించారు. ఫోన్‌లో ‘చెడు వార్త ఉంది’ అని చెప్పగానే, ‘నాన్న చనిపోయారు కదా?’ అని రాహుల్ వెంటనే అడిగినట్లు గుర్తుచేసుకున్నారు. అనంతరం ఢిల్లీకి చేరుకున్న రాహుల్ తన తండ్రి పార్థివదేహం వద్ద కదలకుండా నిలబడిపోయారని తెలిపారు. ఆ క్షణాలు తమ కుటుంబానికి ఎంతటి వేదనను మిగిల్చాయో ఆత్మకథలో భావోద్వేగంగా వివరించారు.
రాజీవ్ గాంధీ హత్యకు ఏడాదికి పైగా ముందే ఆయనకు కల్పించిన స్పెషల్ ప్రొటెక్షన్ గ్రూప్ (ఎస్పీజీ) భద్రతను అప్పటి వీపీ సింగ్ ప్రభుత్వం ఉపసంహరించిందని సోనియా తన పుస్తకంలో ప్రస్తావించారు. అంతకుముందు జరిగిన సమావేశంలో కొత్తగా ఏదైనా ముప్పు అంచనా వేస్తే తప్ప ఎస్పీజీ భద్రతను కొనసాగించాలని నిర్ణయించినప్పటికీ, అలాంటి సమీక్ష జరగకుండానే మరుసటి నెలలో భద్రతను తొలగించారని ఆరోపించారు. ప్రత్యేక శిక్షణ పొందిన భద్రతా సిబ్బంది స్థానంలో స్థానిక పోలీసుల రక్షణ మాత్రమే మిగిలిందని పేర్కొన్నారు. ఈ అంశాన్ని ప్రస్తావిస్తూ రాజీవ్ గాంధీ భద్రత విషయంలో అప్పట్లో తీసుకున్న నిర్ణయాలపై తన ఆందోళనను వ్యక్తం చేశారు.
1991 మే 21న తనకు సాధారణ రోజుగానే ప్రారంభమైందని సోనియా గుర్తుచేసుకున్నారు. రాజీవ్ ఇంట్లో లేని సమయంలో ఆయన పడుకునే మంచం వైపు చూస్తూ ఓదార్పు పొందేదాన్నని రాశారు. మరోవైపు ప్రియాంక గాంధీ స్నేహితురాలి పుట్టినరోజు వేడుకకు వెళ్లేందుకు సిద్ధమవుతున్నారు. రాహుల్ అప్పట్లో అమెరికాలోని కళాశాలలో చదువుకుంటున్నారు. ఇంతలో ప్రియాంక వేగంగా తన గదిలోకి వచ్చారని, ఆమె ముఖం పాలిపోయి, శ్వాస వేగంగా ఉందని వివరించారు. బాంబు పేలుడు జరిగిందని, పలువురు చనిపోయారని, వెంటనే మద్రాసుకు వెళ్లేందుకు సిద్ధం కావాలని ప్రియాంక చెప్పినట్లు తెలిపారు. మొదట ఆమె మాటలు తనకు పూర్తిగా అర్థం కాలేదని, కానీ ఆమె గొంతులోని భయం పరిస్థితి తీవ్రతను తెలియజేసిందని పేర్కొన్నారు.
రాజీవ్ గాంధీకి ఏమైందో తెలుసుకునేందుకు పార్టీ నాయకులు, సన్నిహితులకు ఫోన్లు చేసినట్లు సోనియా తెలిపారు. చివరకు జార్జ్‌తో మాట్లాడినప్పుడు రాజీవ్ ఇక లేరనే చేదు నిజం తెలిసిందని రాశారు. ఆ వార్త విన్న వెంటనే ప్రియాంకను పట్టుకుని విలపించానని, ‘నేను ఆయనతో వెళ్లాల్సింది.. ఎందుకు వెళ్లలేదు?’ అని పదేపదే అన్నానని గుర్తుచేసుకున్నారు. ఆ సమయంలో తన ప్రపంచమంతా చీకటిగా మారిపోయినట్లు అనిపించిందని భావోద్వేగంగా వివరించారు. ఇంట్లోని సిబ్బంది కూడా కన్నీరుమున్నీరుగా విలపించారని, తాను తీవ్ర దిగ్భ్రాంతితో నిలబడలేని పరిస్థితిలో ఉన్నప్పుడు ప్రియాంక తనను పట్టుకుని గదిలోకి తీసుకెళ్లి కూర్చోబెట్టారని తెలిపారు.
తాను తీవ్రంగా కుంగిపోయినప్పటికీ ప్రియాంక మాత్రం ధైర్యంగా వ్యవహరించారని సోనియా పేర్కొన్నారు. తన ముందు ఒక్కసారి కూడా కన్నీరు పెట్టుకోకుండా కుటుంబానికి అండగా నిలిచారని వివరించారు. రాజీవ్ పార్థివదేహాన్ని తీసుకొచ్చే విమానంలో తాము కూడా వెళ్లేందుకు అనుమతించాలని ప్రియాంక పట్టుబట్టారని, అవసరమైతే సొంత ఏర్పాట్లు చేసుకుంటామని స్పష్టం చేసినట్లు గుర్తుచేసుకున్నారు. ఆ విషాద సమయంలో కుమార్తె చూపిన ధైర్యం తనకు ఎంతో గుర్తుండిపోయిందని పేర్కొన్నారు.
రాజీవ్ పార్థివదేహాన్ని ఢిల్లీలోని ఎయిమ్స్‌కు తీసుకొచ్చిన తర్వాత ఆయనను చివరిసారిగా చూడాలనే బలమైన కోరిక కలిగిందని సోనియా తెలిపారు. ఆ సమయంలో రాజీవ్ తన కళ్లను దానం చేయాలని నిర్ణయించుకున్న విషయం గుర్తుకొచ్చిందని వివరించారు. ఈ విషయాన్ని కుటుంబ వైద్యుడికి తెలియజేయడానికి ప్రయత్నించగా, పేలుడు తీవ్రత కారణంగా ఆయన కళ్లను కాపాడటం సాధ్యం కాలేదని వైద్యుడు చెప్పినట్లు పేర్కొన్నారు. ఆ సమాధానం తనను మరింత కుంగదీసిందని ఆత్మకథలో రాశారు.
మొత్తంగా సోనియా గాంధీ తన ఆత్మకథలో ప్రధాని మోదీతో వ్యక్తిగత సంబంధాలు, రాజకీయ సిద్ధాంతాల మధ్య వ్యత్యాసాలు, పార్లమెంటులో రాజకీయ వాతావరణం, రాజీవ్ గాంధీ హత్యకు సంబంధించిన కుటుంబ జ్ఞాపకాలను విస్తృతంగా ప్రస్తావించారు. ముఖ్యంగా మోదీతో తనకు పెద్దగా పరిచయం లేదని, అధికారిక సందర్భాల్లో మర్యాదపూర్వక పలకరింపులకే తమ సంభాషణ పరిమితమవుతుందని చేసిన వ్యాఖ్యలు రాజకీయంగా చర్చనీయాంశంగా మారాయి.
