ప్రతిపక్షం, నవంబర్ 13: దేశం డిజిటల్ సేవల దిశగా వేగంగా ముందుకు వెళ్తున్నప్పటికీ గ్రామీణ మహిళలకు మాత్రం సొంత మొబైల్‌ ఫోన్ అందుబాటులో లేకపోవడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. చేతిలో ఫోన్ ఉన్నప్పటికీ అది తమది కాకపోవడంతో కుటుంబ సభ్యుల అనుమతి, సమయం ఆధారంగా మొబైల్‌ను ఉపయోగించాల్సిన పరిస్థితి చాలామంది మహిళలకు ఎదురవుతోంది. ఫోన్ వినియోగం పెరుగుతున్నా, దానిపై వ్యక్తిగత హక్కు మాత్రం అందరికీ సమానంగా లభించడం లేదు. కేంద్ర గణాంకాలు, కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని నేషనల్‌ స్టాటిస్టికల్‌ ఆఫీస్‌ (ఎన్‌ఎస్‌ఓ) 2025లో నిర్వహించిన సర్వే ఈ పరిస్థితిని స్పష్టం చేస్తోంది. గ్రామీణ మహిళల్లో సగానికి పైగా ఇప్పటికీ సొంత మొబైల్‌ ఫోన్‌కు దూరంగా ఉన్నట్లు గణాంకాలు వెల్లడిస్తున్నాయి.
ఎన్‌ఎస్‌ఓ 2025 జనవరి నుంచి మార్చి మధ్య దేశవ్యాప్తంగా నిర్వహించిన ఈ సర్వేలో దాదాపు 35 వేల కుటుంబాలకు చెందిన 1.4 లక్షల మందికి పైగా పాల్గొన్నారు. 15 ఏళ్లు పైబడిన వారి మొబైల్‌ ఫోన్ యాజమాన్యానికి సంబంధించిన వివరాలను పరిశీలించగా పట్టణ, గ్రామీణ ప్రాంతాలతో పాటు పురుషులు, మహిళల మధ్య కూడా స్పష్టమైన వ్యత్యాసం కనిపించింది. పట్టణ ప్రాంతాల్లో 90 శాతం మంది పురుషులకు సొంత మొబైల్‌ ఫోన్లు ఉండగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఈ సంఖ్య 80.7 శాతంగా నమోదైంది. పట్టణ మహిళల్లో 71.8 శాతం మందికి వ్యక్తిగత ఫోన్లు ఉండగా, గ్రామీణ మహిళల్లో మాత్రం 48.4 శాతం మందికే సొంత ఫోన్ ఉన్నట్లు వెల్లడైంది. అంటే గ్రామీణ మహిళల్లో 51.6 శాతం మందికి ఇప్పటికీ వ్యక్తిగత మొబైల్‌ ఫోన్ లేదన్నమాట. పట్టణ పురుషులతో పోలిస్తే గ్రామీణ మహిళల ఫోన్ యాజమాన్యంలో 41.6 శాతం పాయింట్ల వ్యత్యాసం ఉండటం డిజిటల్ సమానత్వంపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతోంది.
యువతుల విషయంలోనూ ఇదే తరహా పరిస్థితి కనిపిస్తోంది. 15 నుంచి 24 ఏళ్ల మధ్య వయసున్న గ్రామీణ యువతుల్లో గత మూడు నెలల్లో 95.7 శాతం మంది మొబైల్‌ ఫోన్ ఉపయోగించినట్లు సర్వే వెల్లడించింది. అయితే వారిలో సొంతంగా ఫోన్ కలిగి ఉన్నవారు కేవలం 51.7 శాతం మందే. అదే వయసు గల గ్రామీణ యువకుల్లో 74.8 శాతం మందికి వ్యక్తిగత ఫోన్లు ఉన్నట్లు గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. అంటే యువతులు మొబైల్‌ వినియోగానికి దూరంగా లేనప్పటికీ, సొంత ఫోన్ విషయంలో మాత్రం వెనుకబడి ఉన్నారు. కుటుంబ సభ్యుల ఫోన్లను అవసరమైనప్పుడు తీసుకుని ఉపయోగించడం, కొంత సమయం మాత్రమే వాడేందుకు అనుమతి ఉండటం వంటి పరిస్థితులు వారి డిజిటల్ కార్యకలాపాలను పరిమితం చేస్తున్నాయి.
ఈ సమస్యకు సంబంధించిన మరో ముఖ్యమైన అంశం స్మార్ట్‌ఫోన్‌ అందుబాటు. గ్రామీణ మహిళలకు స్మార్ట్‌ఫోన్లు పూర్తిగా అందుబాటులో లేవని చెప్పలేం. సొంతంగా మొబైల్‌ ఫోన్ ఉన్న గ్రామీణ మహిళల్లో 75.6 శాతం మంది స్మార్ట్‌ఫోన్లను ఉపయోగిస్తున్నట్లు సర్వే పేర్కొంది. పట్టణ పురుషుల్లో ఈ సంఖ్య 89.4 శాతంగా ఉంది. దీంతో అసలు సమస్య కేవలం సాంకేతిక పరిజ్ఞానం లేదా స్మార్ట్‌ఫోన్‌ లభ్యత మాత్రమే కాదని, మహిళలకు వ్యక్తిగతంగా ఫోన్ కలిగి ఉండే అవకాశం ఎంతవరకు కల్పిస్తున్నారన్నదే కీలకమని స్పష్టమవుతోంది.
కుటుంబ సభ్యుల ఫోన్‌ను ఉపయోగించాల్సి రావడం వల్ల మహిళలు అనేక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నారు. తమకు అవసరమైన సమయంలో ఫోన్ అందుబాటులో ఉండకపోవడం, ఇతరుల పనులు పూర్తయ్యే వరకు వేచి చూడాల్సి రావడం, పరిమిత సమయంతోనే ఆన్‌లైన్‌ పనులు ముగించుకోవాల్సి రావడం వంటి సమస్యలు ఎదురవుతున్నాయి. ముఖ్యంగా వ్యక్తిగత గోప్యత విషయంలోనూ ఇబ్బందులు తలెత్తుతున్నాయి. సొంత ఫోన్ ఉంటే ఎవరితో మాట్లాడాలి, ఏ సమాచారం తెలుసుకోవాలి, ఎప్పుడు ఇంటర్నెట్‌ ఉపయోగించాలి అనే నిర్ణయాలను మహిళలు స్వయంగా తీసుకోగలుగుతారు. కానీ కుటుంబ సభ్యుల ఫోన్‌పై ఆధారపడినప్పుడు వారి ఆన్‌లైన్‌ కార్యకలాపాలపై ఇతరుల పర్యవేక్షణ ఉండే అవకాశం ఉంటుంది. దీంతో వ్యక్తిగత సమాచారం తెలుసుకోవడం, స్వేచ్ఛగా సంభాషించడం వంటి అంశాల్లో పరిమితులు ఏర్పడుతున్నాయి.
గ్రామీణ మహిళలకు సొంత ఫోన్ లేకపోవడానికి ఆర్థిక, సామాజిక కారణాలు కూడా ప్రభావం చూపుతున్నాయి. కుటుంబ ఆర్థిక పరిస్థితి కారణంగా ఒకే ఫోన్ కొనుగోలు చేయగలిగే పరిస్థితి ఉన్నప్పుడు దానిని పురుష సభ్యులకు ప్రాధాన్యంగా ఇవ్వడం కొన్ని కుటుంబాల్లో కనిపిస్తోంది. అమ్మాయిలు ఎక్కువగా ఫోన్ ఉపయోగిస్తే చదువుపై ప్రభావం పడుతుందనే అభిప్రాయాలు, ఇంటర్నెట్‌ వినియోగంపై ఆంక్షలు, భద్రతపై ఆందోళనలు, డేటా ఖర్చులు భరించలేని పరిస్థితులు కూడా మహిళల మొబైల్‌ వినియోగాన్ని ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. ఈ కారణాలన్నీ కలిసి మహిళలకు వ్యక్తిగతంగా ఫోన్ కలిగి ఉండే అవకాశాన్ని తగ్గిస్తున్నాయి.
ప్రస్తుతం ప్రభుత్వ పథకాల దరఖాస్తులు, విద్యార్థుల ఉపకార వేతనాలు, ఉద్యోగాల కోసం దరఖాస్తులు, బ్యాంకింగ్‌ లావాదేవీలు, ఆరోగ్య సేవలు వంటి అనేక అవసరాలు మొబైల్‌ ఫోన్, ఇంటర్నెట్‌తో ముడిపడి ఉన్నాయి. ఇలాంటి సమయంలో సొంత ఫోన్ లేకపోతే మహిళలు ప్రతి చిన్న పనికీ ఇతరులపై ఆధారపడాల్సి వస్తోంది. బ్యాంకు ఖాతాలో నగదు జమ అయిందో లేదో తెలుసుకోవడం, ఉద్యోగ ప్రకటనలను పరిశీలించడం, ఆన్‌లైన్‌లో కొత్త నైపుణ్యాలు నేర్చుకోవడం, ప్రభుత్వ పథకాల వివరాలు తెలుసుకోవడం వంటి పనులు కూడా ఆలస్యమవుతున్నాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో సమయానికి సమాచారం అందకపోవడం వల్ల అవకాశాలు చేజారే ప్రమాదం కూడా ఉంది.
డిజిటల్ ఇండియా లక్ష్యాలు సాధించాలంటే ఇంటర్నెట్‌ కనెక్షన్లు, స్మార్ట్‌ఫోన్ల సంఖ్య పెంచడం మాత్రమే సరిపోదు. మహిళలకు కూడా వ్యక్తిగతంగా మొబైల్‌ ఫోన్ అందుబాటులో ఉండటంతో పాటు దాన్ని స్వేచ్ఛగా ఉపయోగించుకునే అవకాశం కల్పించాల్సిన అవసరం ఉంది. ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో మహిళల డిజిటల్ అక్షరాస్యతను పెంచడం, ఫోన్ వినియోగంపై కుటుంబాల్లో అవగాహన కల్పించడం, ఆర్థికంగా వెనుకబడిన మహిళలకు సాంకేతిక సదుపాయాలు అందించడం వంటి చర్యలు ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంటున్నాయి. ఫోన్ ఉపయోగించే అవకాశం ఉండటం ఒక అంశమైతే, దానిపై వ్యక్తిగత హక్కు కలిగి ఉండటం మరో అంశం. గ్రామీణ మహిళలకు ఈ రెండూ అందినప్పుడే డిజిటల్ సేవల్లో నిజమైన సమానత్వం సాధ్యమవుతుంది.
