ప్రతిపక్షం, ఆగస్టు 19: హైదరాబాద్ నగరానికి చరిత్ర, సంస్కృతి, కళలు ఎంత ప్రత్యేకమైన గుర్తింపును తీసుకొచ్చాయో.. ఫొటోగ్రఫీ కూడా అంతే ప్రత్యేకమైన స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. ఒకప్పుడు నిజాం పాలకుల ఆదరణతో కెమెరా వెలుగుల్లోకి వచ్చిన హైదరాబాద్.. కాలం మారుతున్న కొద్దీ ఫొటోగ్రఫీ రంగంలోనూ తనదైన ముద్రను వేసుకుంది. పాత హైదరాబాద్ అందాలు, చారిత్రక కట్టడాలు, రాజకుటుంబాల జీవనశైలి, దక్కన్ సంస్కృతి నుంచి నేటి ఆధునిక నగర జీవనం వరకు ఎన్నో జ్ఞాపకాలను ఫొటోగ్రాఫర్లు తమ కెమెరాల్లో బంధించారు.
1850ల కాలంలో నిజాం పాలకుల ఆదరణతో రాజా లాలా దీన్ దయాళ్ హైదరాబాద్లో ఫొటోగ్రఫీకి కొత్త దారులు చూపించారు. అప్పట్లో కెమెరా అనేది సామాన్యులకు అంతగా పరిచయం లేని సాంకేతికత. అయితే హైదరాబాద్ రాజకుటుంబాలు, ప్రముఖులు, చారిత్రక ప్రదేశాలు, సామాజిక జీవనాన్ని చిత్రీకరించడం ద్వారా ఫొటోగ్రఫీకి నగరంలో ప్రత్యేక గుర్తింపు ఏర్పడింది. రాజా లాలా దీన్ దయాళ్ తీసిన అనేక చిత్రాలు అప్పటి హైదరాబాద్ వైభవాన్ని నేటి తరానికి పరిచయం చేసే విలువైన చారిత్రక ఆధారాలుగా నిలిచాయి.
ఆ కాలంలో తీసిన చిత్రాలను పరిశీలిస్తే అప్పటి హైదరాబాద్ నగరం ఎలా ఉండేదో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. చార్మినార్, కోటలు, రాజభవనాలు, పాత వీధులు, బజార్లు, ఉద్యానవనాలు, రాజకుటుంబాల వేడుకలు, ప్రముఖ వ్యక్తుల చిత్రాలు ఇలా ఎన్నో అంశాలు నాటి ఫొటోగ్రఫీలో కనిపిస్తాయి. అప్పటి ఫొటోగ్రాఫర్లు కేవలం ఒక దృశ్యాన్ని మాత్రమే బంధించలేదు.. ఒక కాలాన్ని, ఒక సంస్కృతిని, ఒక జీవన విధానాన్ని భవిష్యత్ తరాల కోసం భద్రపరిచారు.
హైదరాబాద్ ఫొటోగ్రఫీ చరిత్రలో రాజా లాలా దీన్ దయాళ్ పేరు ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాల్సిందే. భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలను కెమెరాలో బంధించిన ఆయనకు హైదరాబాద్తోనూ ప్రత్యేక అనుబంధం ఉంది. ఆయన చిత్రాల్లో కనిపించే పాత హైదరాబాద్ దృశ్యాలు నేటికీ చరిత్రకారులు, ఫొటోగ్రఫీ అభిమానులు, కళా పరిశోధకులను ఆకట్టుకుంటున్నాయి. ఆ చిత్రాలు అప్పటి నగర నిర్మాణం, వాస్తుశిల్పం, దుస్తులు, సామాజిక జీవనం, రాజరిక వైభవం గురించి ఎన్నో విషయాలను తెలియజేస్తున్నాయి.
కాలం మారింది. కెమెరాలు మారాయి. ఫొటోలు తీసే విధానం పూర్తిగా మారిపోయింది. ఒకప్పుడు ఒక ఫొటో తీయడానికి ఎంతో సమయం, శ్రమ అవసరమయ్యేది. ఇప్పుడు క్షణాల్లో వేలాది చిత్రాలను తీసుకునే సాంకేతికత అందుబాటులోకి వచ్చింది. అయినప్పటికీ హైదరాబాద్ ఫొటోగ్రఫీపై ఉన్న ఆసక్తి మాత్రం ఏమాత్రం తగ్గలేదు. పాత నగరంలోని ప్రతి వీధి, ప్రతి కట్టడం, ప్రతి గోడ, ప్రతి పండుగ, ప్రతి సంప్రదాయం ఇప్పటికీ ఫొటోగ్రాఫర్లకు స్ఫూర్తినిస్తూనే ఉంది.
చారిత్రక హైదరాబాద్ ఫొటోగ్రఫీకి మాత్రమే కాకుండా ఆధునిక ఫొటోగ్రఫీకి కూడా నగరం కేరాఫ్ అడ్రస్గా మారింది. పెళ్లిళ్లు, కుటుంబ వేడుకలు, ప్రకటనలు, సినిమాలు, ప్రకృతి దృశ్యాలు, వీధి జీవనం, వార్తా చిత్రాలు, డాక్యుమెంటరీలు ఇలా విభిన్న రంగాల్లో హైదరాబాద్కు చెందిన ఫొటోగ్రాఫర్లు తమ ప్రతిభను చాటుతున్నారు. దేశంలోని ఇతర నగరాలతో పాటు అంతర్జాతీయ స్థాయిలోనూ హైదరాబాద్ ఫొటోగ్రాఫర్లకు అవకాశాలు పెరుగుతున్నాయి.
ముఖ్యంగా హైదరాబాద్ పాతబస్తీ ప్రాంతం ఫొటోగ్రాఫర్లకు ఒక ప్రత్యేక ప్రపంచంలాంటిది. చార్మినార్ చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలు, లాడ్బజార్, మక్కా మసీదు, పాత భవనాలు, ఇరుకైన వీధులు, బజార్లలోని సందడి, రంజాన్ వేళ కనిపించే ప్రత్యేక వాతావరణం, బోనాలు, గణేష్ నిమజ్జనం వంటి పండుగలు.. ప్రతి దృశ్యం కెమెరాకు ఒక ప్రత్యేక కథను అందిస్తుంది. పాతదనం, సంప్రదాయం, ఆధునికత కలిసిన నగరంగా హైదరాబాద్ ఫొటోగ్రఫీకి ఎన్నో అవకాశాలను అందిస్తోంది.
ఇక ఆధునిక కాలంలో హైదరాబాద్ వెడ్డింగ్ ఫొటోగ్రఫీకి కూడా ప్రత్యేక గుర్తింపు వచ్చింది. సంప్రదాయ వివాహ వేడుకలతో పాటు ఆధునిక శైలిలో రూపొందించే చిత్రాలు యువతను ఆకట్టుకుంటున్నాయి. పెళ్లికి ముందు ఫొటోషూట్లు, వివాహ వేడుకల ప్రత్యేక క్షణాలు, కుటుంబ సభ్యుల భావోద్వేగాలు, వధూవరుల జ్ఞాపకాలు ఇలా ప్రతి సందర్భాన్ని ప్రత్యేకమైన కథగా చిత్రీకరించే విధానం విస్తరించింది.
డాక్యుమెంటరీ ఫొటోగ్రఫీ కూడా హైదరాబాద్లో తనదైన స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. నగరంలో మారుతున్న జీవన విధానం, పాత వృత్తులు, కళాకారుల జీవితం, వీధి వ్యాపారులు, సంప్రదాయ కళలు, పండుగలు, సామాజిక మార్పులు వంటి అంశాలను ఫొటోగ్రాఫర్లు తమ చిత్రాల ద్వారా ప్రపంచానికి పరిచయం చేస్తున్నారు. ఒక ఫొటో వెనుక ఒక కథను చూపించే ఈ విధానం హైదరాబాద్ ఫొటోగ్రఫీకి మరింత ప్రత్యేకతను తీసుకొచ్చింది.
మరోవైపు సామాజిక మాధ్యమాల విస్తరణతో ఫొటోగ్రఫీ మరింతగా ప్రజలకు చేరువైంది. మొబైల్ ఫోన్లలోనే అధునాతన కెమెరాలు అందుబాటులోకి రావడంతో ప్రతి ఒక్కరూ తమ చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని చిత్రీకరించే అవకాశం పొందుతున్నారు. అయినప్పటికీ మంచి ఫొటోకు కేవలం ఖరీదైన కెమెరా సరిపోదని, దృశ్యాన్ని చూసే చూపు, వెలుతురును అర్థం చేసుకునే నైపుణ్యం, సరైన క్షణాన్ని గుర్తించే సామర్థ్యం అవసరమని నిపుణులు చెబుతున్నారు.
హైదరాబాద్ ఫొటోగ్రఫీ ప్రత్యేకత కూడా ఇదే. ఒకవైపు వందల ఏళ్ల చరిత్రను మోసుకొచ్చిన చారిత్రక కట్టడాలు ఉంటే.. మరోవైపు ఆధునిక భవనాలు, వేగంగా మారుతున్న నగర జీవనం కనిపిస్తాయి. పాతబస్తీ వీధుల్లో కనిపించే సంప్రదాయ జీవనం నుంచి కొత్త నగరంలోని ఆధునిక జీవనశైలి వరకు ఒకే నగరంలో ఇన్ని భిన్నమైన దృశ్యాలు కనిపించడం ఫొటోగ్రాఫర్లకు ఎంతో అనుకూలంగా మారింది.
తరం మారినా హైదరాబాద్ జ్ఞాపకాలు మాత్రం ఫొటో ఫ్రేముల్లో నిరంతరం జీవిస్తూనే ఉన్నాయి. ఒకప్పుడు గాజు పలకలపై, పాత కెమెరాల్లో బంధించిన చిత్రాల నుంచి నేటి అత్యాధునిక డిజిటల్ కెమెరాలు, మొబైల్ ఫొటోగ్రఫీ వరకు హైదరాబాద్ ఫొటోగ్రఫీ ప్రయాణం ఎంతో సుదీర్ఘమైనది. ఈ ప్రయాణంలో సాంకేతికత మారినా నగరాన్ని చూసే చూపు మాత్రం కొనసాగుతూనే ఉంది.
ప్రతి ఏడాది ఆగస్టు 19న ప్రపంచ ఫొటోగ్రఫీ దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటారు. ఒక చిత్రంలో వెయ్యి మాటలను చెప్పగల శక్తి ఉందనే భావనకు ఈ రోజు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. హైదరాబాద్ విషయానికి వస్తే.. ఈ నగరం ఫొటోగ్రఫీకి కేవలం నేపథ్యం మాత్రమే కాదు, ఎన్నో కథలను అందించే జీవంతమైన చరిత్ర. రాజా లాలా దీన్ దయాళ్ కాలం నుంచి నేటి తరం ఫొటోగ్రాఫర్ల వరకు కొనసాగుతున్న ఈ సుదీర్ఘ ప్రయాణం.. వింటేజ్ హైదరాబాద్ అందాలను ప్రపంచానికి పరిచయం చేస్తూనే ఉంది.
అందుకే ఫొటోగ్రఫీలోనూ వింటేజ్ హైదరాబాద్ ప్రత్యేకమే. కాలం గడిచినా పాత చిత్రాల్లో కనిపించే దక్కన్ వైభవం, నగర సంస్కృతి, ప్రజల జీవనశైలి, చారిత్రక కట్టడాల అందం ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరలేదు. ప్రతి ఫ్రేమ్ ఒక జ్ఞాపకాన్ని, ప్రతి జ్ఞాపకం ఒక చరిత్రను చెబుతూ.. హైదరాబాద్ ఫొటోగ్రఫీ ప్రపంచంలో తనదైన షాన్దార్ స్థానాన్ని కొనసాగిస్తోంది.
