ప్రతిపక్షం, అక్టోబర్ 10: తెలంగాణ సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, ఆడపడుచుల ఆత్మగౌరవం, ప్రకృతి ఆరాధనకు ప్రతీకగా నిలిచే పండుగ బతుకమ్మ. రంగురంగుల పూలతో అందంగా పేర్చిన బతుకమ్మ చుట్టూ మహిళలు, యువతులు వలయంగా చేరి పాటలు పాడుతూ, చప్పట్లు కొడుతూ ఉత్సాహంగా జరుపుకునే ఈ పూల పండుగ తెలంగాణ ప్రత్యేకతను ప్రపంచానికి చాటిచెబుతోంది. తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న ఈ సంప్రదాయం తెలంగాణ ప్రజల జీవన విధానంతో, ప్రకృతితో, వ్యవసాయంతో విడదీయలేని అనుబంధాన్ని కలిగి ఉంది. ముఖ్యంగా మహిళలకు ఎంతో ప్రత్యేకమైన ఈ పండుగ కుటుంబ సభ్యులంతా కలిసి ఆనందంగా గడిపేందుకు, బంధుమిత్రులతో అనుబంధాలను మరింత బలోపేతం చేసుకునేందుకు వేదికగా నిలుస్తుంది. తెలంగాణ అస్తిత్వాన్ని ప్రతిబింబించే బతుకమ్మ పండుగలో పూల అందమే కాకుండా, ప్రకృతిని గౌరవించాలనే సందేశం, జీవితంపై ఆశావహ దృక్పథం, కుటుంబ సంక్షేమాన్ని కోరుకునే భావన కూడా అంతర్లీనంగా కనిపిస్తాయి.
బతుకమ్మ అనే పదానికి ‘బతుకునిచ్చే తల్లి’, ‘జీవించు తల్లి’ అనే అర్థాలు చెబుతారు. జీవం, సౌభాగ్యం, సంతోషం, సమృద్ధికి ప్రతీకగా బతుకమ్మను భావిస్తారు. ప్రకృతిని తల్లిగా భావించి పూజించే సంప్రదాయంలో భాగంగా మహిళలు వివిధ రకాల పూలను సేకరించి, వాటిని ఒకదానిపై మరొకటి పేర్చి బతుకమ్మను తయారు చేస్తారు. తంగేడు, గునుగు, బంతి, చామంతి వంటి పూలతో పాటు స్థానికంగా లభించే అనేక రకాల పూలను ఉపయోగించి బతుకమ్మను ఆకర్షణీయంగా అలంకరిస్తారు. పూలను రంగులవారీగా, వరుసలవారీగా పేర్చడం ద్వారా బతుకమ్మకు ప్రత్యేకమైన రూపాన్ని తీసుకొస్తారు. పూలతో తయారుచేసే ఈ సంప్రదాయం తెలంగాణ గ్రామీణ జీవన విధానాన్ని, స్థానిక ప్రకృతి సంపదను ప్రతిబింబిస్తుంది.
బతుకమ్మ పండుగలో ఉపయోగించే పూలకు కూడా ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. వర్షాకాలం చివర్లో, శరదృతువు ఆరంభంలో గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో విరివిగా కనిపించే అనేక రకాల అడవి పూలను ఈ పండుగ కోసం సేకరిస్తారు. ముఖ్యంగా తంగేడు, గునుగు పూలు బతుకమ్మలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఈ పూలతో బతుకమ్మను పేర్చడం వెనుక ప్రకృతితో మానవ జీవితానికి ఉన్న అనుబంధం కనిపిస్తుంది. ప్రకృతి ప్రసాదించిన పూలను ఉపయోగించి దేవతను ఆరాధించడం ద్వారా ప్రకృతి పట్ల కృతజ్ఞతను చాటుతారు. పండుగ సందర్భంగా పూలను సేకరించడం, బతుకమ్మను పేర్చడం, పూజించడం, చివరగా నీటిలో నిమజ్జనం చేయడం వంటి సంప్రదాయాలు ప్రకృతితో ముడిపడిన జీవన విధానాన్ని గుర్తుచేస్తాయి.
బతుకమ్మ పండుగను సాధారణంగా తొమ్మిది రోజులపాటు జరుపుకుంటారు. మొదటి రోజు నుంచి చివరి రోజు వరకు ఒక్కో రోజుకు ఒక్కో ప్రత్యేకత ఉంటుంది. మహిళలు, యువతులు తమ ఇళ్లలో బతుకమ్మలను తయారుచేసి పూజలు నిర్వహిస్తారు. సాయంత్రం వేళల్లో ఇళ్ల ముందు, వీధుల్లో, గ్రామ కూడళ్లలో లేదా బహిరంగ ప్రదేశాల్లో ఒకచోట చేరి బతుకమ్మల చుట్టూ వలయంగా తిరుగుతూ సంప్రదాయ పాటలు పాడుతారు. చప్పట్లు కొడుతూ లయబద్ధంగా ఆడే ఆటలు పండుగకు మరింత శోభను తీసుకొస్తాయి. చిన్నారుల నుంచి వృద్ధ మహిళల వరకు ప్రతి ఒక్కరూ ఈ వేడుకల్లో పాల్గొంటారు. దీంతో బతుకమ్మ పండుగ తరతరాల మధ్య సాంస్కృతిక వారధిగా నిలుస్తుంది.
ఈ తొమ్మిది రోజుల పండుగలో చివరి రోజైన సద్దుల బతుకమ్మకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. ఈ రోజున మహిళలు పెద్ద బతుకమ్మలను సిద్ధం చేసి, సంప్రదాయబద్ధంగా పూజలు నిర్వహిస్తారు. కుటుంబ సభ్యులు, బంధువులు, స్నేహితులు కలిసి పండుగను ఘనంగా జరుపుకుంటారు. ప్రాంతీయ ఆచారాలకు అనుగుణంగా నైవేద్యాలు సమర్పిస్తారు. పప్పులు, నువ్వులు, బియ్యం వంటి పదార్థాలతో తయారుచేసిన వివిధ రకాల సద్దులను నైవేద్యంగా సమర్పించడం ఈ వేడుకలో భాగంగా ఉంటుంది. అనంతరం బతుకమ్మలను ఊరేగింపుగా తీసుకెళ్లి చెరువులు, కుంటలు వంటి నీటి వనరుల వద్ద నిమజ్జనం చేస్తారు. ఈ కార్యక్రమం పండుగ ముగింపునకు సూచికగా నిలుస్తుంది.
బతుకమ్మ పండుగకు వ్యవసాయంతోనూ గాఢమైన సంబంధం ఉంది. వర్షాకాలం ముగింపు సమయంలో ప్రకృతి పచ్చదనంతో కళకళలాడుతుంది. చెరువులు, కుంటలు నీటితో నిండటం, పొలాల్లో పంటలు పెరుగుతుండటం వంటి పరిస్థితులు రైతుల్లో ఆశలు నింపుతాయి. ఈ నేపథ్యంలో వర్షాలు సమృద్ధిగా కురవాలని, చెరువులు నిండాలని, పంటలు బాగా పండాలని, గ్రామాలు సుభిక్షంగా ఉండాలని మహిళలు బతుకమ్మను ప్రార్థిస్తారు. కుటుంబాల్లో సుఖసంతోషాలు నెలకొనాలని, ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం కలగాలని కోరుకుంటారు. పెళ్లికాని యువతులు మంచి జీవిత భాగస్వామి లభించాలని ఆకాంక్షిస్తూ పూజల్లో పాల్గొంటారు. ఇలా బతుకమ్మ పండుగ వ్యక్తిగత కోరికలకే పరిమితం కాకుండా కుటుంబం, సమాజం, ప్రకృతి సంక్షేమాన్ని కోరుకునే వేడుకగా కొనసాగుతోంది.
బతుకమ్మ పాటలు ఈ పండుగలో మరో ప్రధాన ఆకర్షణ. మహిళలు పాడే జానపద గీతాల్లో తెలంగాణ గ్రామీణ జీవితానికి సంబంధించిన అనేక అంశాలు ప్రతిబింబిస్తాయి. కుటుంబ సంబంధాలు, అక్కాచెల్లెళ్ల అనుబంధం, తల్లీబిడ్డల ప్రేమ, ప్రకృతి అందాలు, పల్లె జీవనం, సామాజిక పరిస్థితులు వంటి విషయాలు ఈ పాటల్లో చోటుచేసుకుంటాయి. కొన్ని పాటల్లో దేవతా స్తుతి కనిపిస్తే, మరికొన్ని పాటల్లో మహిళల జీవిత అనుభవాలు, వారి భావోద్వేగాలు వ్యక్తమవుతాయి. తరతరాలుగా మౌఖిక సంప్రదాయం ద్వారా కొనసాగుతున్న ఈ పాటలు తెలంగాణ జానపద సాహిత్య సంపదలో ముఖ్యమైన భాగంగా నిలిచాయి. బతుకమ్మ వేడుకల ద్వారా పాత పాటలు కొత్త తరాలకు పరిచయమవుతూ సాంస్కృతిక వారసత్వం కొనసాగుతోంది.
మహిళల ఐక్యతకు, సామాజిక అనుబంధాలకు బతుకమ్మ పండుగ ప్రత్యేక వేదికగా నిలుస్తుంది. సాధారణ రోజుల్లో ఇంటి పనులు, కుటుంబ బాధ్యతలతో బిజీగా ఉండే మహిళలు ఈ పండుగ సమయంలో ఒకచోట చేరి తమ ఆనందాన్ని పంచుకుంటారు. బతుకమ్మలను తయారుచేయడం నుంచి పాటలు పాడటం, పూజలు నిర్వహించడం వరకు ప్రతి కార్యక్రమంలో పరస్పర సహకారం కనిపిస్తుంది. గ్రామాల్లో ఈ పండుగ సామూహిక వేడుకగా నిర్వహించబడుతుండగా, పట్టణాల్లోనూ అపార్ట్‌మెంట్లు, కాలనీలు, బహిరంగ ప్రదేశాల్లో మహిళలు పెద్ద సంఖ్యలో పాల్గొంటున్నారు. తెలంగాణకు చెందినవారు ఇతర రాష్ట్రాల్లో, విదేశాల్లో నివసిస్తున్నప్పటికీ బతుకమ్మను జరుపుకుంటూ తమ సంస్కృతిని తరువాతి తరాలకు పరిచయం చేస్తున్నారు.
ప్రకృతి పరిరక్షణకు సంబంధించిన సందేశం కూడా బతుకమ్మ పండుగలో అంతర్లీనంగా ఉంటుంది. స్థానికంగా లభించే పూలను ఉపయోగించడం, ప్రకృతి సంపద పట్ల గౌరవాన్ని ప్రదర్శించడం ఈ పండుగలోని ముఖ్యమైన అంశాలు. అయితే పూల సేకరణలో మొక్కలకు హాని కలగకుండా జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం, బతుకమ్మ నిమజ్జనం సందర్భంగా చెరువులు, కుంటలు కలుషితం కాకుండా చూడటం కూడా అవసరం. సహజ పూలను వినియోగించడం, ప్లాస్టిక్ అలంకరణలను తగ్గించడం, నీటి వనరులను పరిశుభ్రంగా ఉంచడం ద్వారా పండుగలోని ప్రకృతి ప్రేమ సందేశాన్ని మరింత అర్థవంతంగా ఆచరణలో పెట్టవచ్చు.
మొత్తంగా బతుకమ్మ కేవలం పూలతో పేర్చే పండుగ మాత్రమే కాదు. ఇది తెలంగాణ చరిత్ర, సంస్కృతి, మహిళల ఆత్మగౌరవం, ప్రకృతి ఆరాధన, కుటుంబ అనుబంధాలు, వ్యవసాయ సమృద్ధి వంటి అనేక అంశాలను ఒకచోట కలిపే విశిష్టమైన సంప్రదాయం. రంగురంగుల పూల మధ్య మహిళలు పాడే పాటలు, లయబద్ధమైన చప్పట్లు, సామూహిక వేడుకలు తెలంగాణ పల్లె సంస్కృతికి ప్రత్యేక గుర్తింపును అందిస్తాయి. ప్రకృతి పట్ల కృతజ్ఞతను చాటుతూ, కుటుంబాలు సంతోషంగా ఉండాలని కోరుకుంటూ, తరతరాలుగా వస్తున్న సంప్రదాయాలను కాపాడుకుంటూ జరుపుకునే బతుకమ్మ పండుగ తెలంగాణ ప్రజల సాంస్కృతిక గర్వానికి ప్రతీకగా నిలుస్తోంది.
